Η εξωτερική πολιτική της Άγκυρας το 2008

Κουρδικό

Το έτος 2008 εγκαινιάζεται, διπλωματικά και πρακτικά, με την επίσκεψη του Προέδρου Αμπντουλάχ Γκιουλ στην Ουάσιγκτον, στις 8 Ιανουαρίου. Είναι η πρώτη επίσκεψη Τούρκου προέδρου στον Λευκό Οίκο τα τελευταία 11 χρόνια, πρωτιά στην οποία τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης αποδίδουν κάποια ειδική σημασία, είτε λόγω της περιπετειώδους αναρρίχησης του κ. Γκιουλ στον προεδρικό θώκο της Τουρκίας, είτε λόγω της σχέσης γειτνίασης της Τουρκίας με το ιρακινό Κουρδιστάν, επίσης περίπλοκης λόγω του πετρελαιοφόρου Κιρκούκ. Η εκεί διεξαγωγή δημοψηφίσματος με το οποίο θα αποφασιζόταν η ενσωμάτωση ή όχι της επαρχίας στο ιρακινό Κουρδιστάν αναβλήθηκε για έξι μήνες, αφού προηγήθηκαν βομβαρδισμοί, επιδρομές και μικρής έκτασης εισβολές του τουρκικού στρατού. Ωστόσο, ενόψει της επίσκεψης Γκιουλ στην Ουάσιγκτον, αξιοσημείωτη είναι η έκκληση προς τους Κούρδους της Τουρκίας του Τζαλάλ Ταλαμπανί, προέδρου του Ιράκ και ηγέτη του Πατριωτικού Μετώπου του Κουρδιστάν, να υποστηρίξουν την κυβέρνηση Ερντογάν. «Ο εκδημοκρατισμός είναι προς όφελος της Τουρκίας, αλλά και της κουρδικής διοίκησης στο βόρειο Ιράκ. Αυτό λέω σε όλους όσοι με επισκέπτονται, περιλαμβανομένου του DTP (κουρδικό κόμμα Τουρκίας, που διαθέτει 22 έδρες στην τουρκική Εθνοσυνέλευση). Ο πρωθυπουργός Ερντογάν θέλει να διευθετήσει το πρόβλημα με πολιτικά μέσα. Ομως την εξεύρεση λύσης δυσχεραίνουν αυτοί που εμποδίζουν τον εκδημοκρατισμό της Τουρκίας, καθώς και το ΡΚΚ», λέει ο πρόεδρος Ταλαμπανί σε συνέντευξή του στην τουρκική εφημερίδα «Μπουγκιούν». Υπενθυμίζεται ότι ο κουρδικός παράγοντας είναι η μόνη πραγματική «σταθερή» των ΗΠΑ στο Ιράκ. Ομως οι τουρκικές βλέψεις επί του Κιρκούκ, το ενδεχόμενο ίδρυσης κουρδικού κράτους και το μόνιμο τουρκικό πρόσχημα περί εξουδετέρωσης του ΡΚΚ, ισοδυναμούν με ωρολογιακό μηχανισμό, τον οποίο έχει αναλάβει να αφοπλίσει ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ Στέφαν ντε Μιστούρα, υπό την αιγίδα της Κοντολίζα Ράις.

Κυπριακό

Η κυοφορούμενη ανεξαρτητοποίηση του Κοσσυφοπεδίου θα αποτελέσει εκρηκτικό προηγούμενο για την Κύπρο. Αυτή είναι η απόφαση της Αγκυρας και προς αυτή την κατεύθυνση θα κινηθεί η τουρκική διπλωματία το επόμενο διάστημα. Σχετικές συζητήσεις θα έχουν σήμερα στην τουρκική πρωτεύουσα ο Πρόεδρος Αμπντουλάχ Γκιουλ και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μεχμέτ Αλί Ταλάτ. Για πρώτη φορά επισήμως τα τουρκικά σχέδια δημοσιοποιήθηκαν με δηλώσεις του Οζντίλ Νάμι, εκπροσώπου του Ταλάτ, στην εφημερίδα «Turkish Daily News». Δήλωσε συγκεκριμένα ότι «όταν οι διπλωματικές προσπάθειες εξαντλούνται, όλες οι εναλλακτικές είναι στο τραπέζι. Το βλέπουμε καθαρά στο Κόσοβο, όπου η διπλωματία απέτυχε και τώρα συζητούνται άλλες φόρμουλες. Αυτό θα επηρεάσει οπωσδήποτε το Κυπριακό». Με δεδομένο ότι μετά τις εκλογές στην Κύπρο θα εκδηλωθεί νέα πρωτοβουλία για το Κυπριακό, η Αγκυρα έχει κάθε λόγο να επιμείνει σε διχοτομικής φιλοσοφίας λύση (σχέδιο Ανάν) και, σε περίπτωση αδιεξόδου, να επιδιώξει απόσχιση του ψευδοκράτους, έχοντας ήδη επιτύχει βήματα έμμεσης αναγνώρισής του.
Οι πολύ σημαντικές δηλώσεις του εκπροσώπου του ψευδοκράτους δεν σχολιάστηκαν από το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, ίσως γιατί πέρασαν απαρατήρητες. Αρμόδιοι διπλωματικοί κύκλοι, πάντως, τονίζουν ότι πρόκειται για το πρώτο δημόσιο μήνυμα της Αγκυρας ως προς τη βούλησή της να διεκδικήσει την ανεξαρτησία των Κατεχομένων, με επιχείρημα τις αναλογίες που υπάρχουν με την περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου: απόσχιση ενός μικρού, εθνικά καθαρού, τμήματος κυρίαρχου κράτους, με μονομερή απόφαση έπειτα από στρατιωτική επέμβαση. Ο εκπρόσωπος του κ. Ταλάτ, μιλώντας τηλεφωνικά στην τουρκική εφημερίδα, τόνισε επίσης ότι «οι ισορροπίες στην Ευρώπη αλλάζουν, όπως βλέπουμε στο παράδειγμα του Κοσόβου και της Βοσνίας», ενώ ανέφερε ως φυσικό σύμμαχο της Κυπριακής Δημοκρατίας τη Ρωσία, που αντιτίθεται στην ανεξαρτησία της πρώην γιουγκοσλαβικής επαρχίας. Ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν θα μεταβεί στη Σόφια στις 17 Ιανουαρίου για την υπογραφή συμφωνίας σχετικά με τον πετρελαιαγωγό Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη. Βαθύτερη επιδίωξή του δεν μπορεί παρά να είναι η υπενθύμιση της παρουσίας της Μόσχας στα Βαλκάνια, λίγες μέρες πριν από τις εκλογές στη Σερβία. Ενα από τα βασικά επιχειρήματα της Ρωσίας εναντίον της ανεξαρτητοποίησης του Κοσόβου είναι ότι θα ανοίξει το κουτί της Πανδώρας για άλλες μειονότητες παντού στον κόσμο, ένα ενδεχόμενο το οποίο η Ε.Ε. απορρίπτει, χωρίς ωστόσο να μπορεί να πείσει για την ασφάλεια των εκτιμήσεών της. Μετά την ανάδειξη νέας κυβέρνησης στο Βελιγράδι θα ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση για την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου. Η προεδρεύουσα της Ε.Ε. Σλοβενία είναι πανέτοιμη «να αναγνωρίσει την πραγματικότητα», όπως δήλωσε πρόσφατα ο υπ. Εξωτερικών κ. Ντιμίτρι Ρούπελ. Η σλοβενική προεδρία έχει την υποστήριξη, αν όχι κηδεμονία, της Γαλλίας του Σαρκοζί, που της έχει παραχωρήσει όλες τις γαλλικές πρεσβείες στην Ευρώπη για να διευκολυνθεί στο έργο της. Η Σλοβενία είναι η πρώτη χώρα του πρώην ανατολικού μπλοκ που αναλαμβάνει την προεδρία της Ε.Ε. και το γεγονός αυτό έχει από μόνο του ισχυρό συμβολισμό. Μία χώρα που δημιουργήθηκε μέσα από τη γιουγκοσλαβική κρίση καλείται να χειριστεί το τελευταίο κεφάλαιο αυτής της κρίσης, που μπορεί να είναι εξόδιο άσμα ή ρέκβιεμ.

Ευρωπαϊκή προοπτική

Ετος δοκιμασιών προβλέπεται το 2008 για την Τουρκία, αν πιστέψει κανείς Ευρωπαίους αναλυτές, που στηρίζουν την πρόβλεψή τους στην αναλογία «ευρωπαϊκή προοπτική - εκδημοκρατισμός». Ως προς την κατοχύρωση των δημοκρατικών θεσμών, πρώτο θεαματικό βήμα θεωρείται η συζήτηση για την εκπόνηση νέου πολιτικού Συντάγματος -ή για την αναθεώρηση του υφιστάμενου- που αναμένεται να αρχίσει εντός του Ιανουαρίου στην Εθνοσυνέλευση.