Εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ-Ρωσίας

Οι σχέσεις Ρωσίας - ΗΠΑ βρίσκονται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι θερμές στρατηγικές σχέσεις που υπήρχαν πριν από 5-6 χρόνια (στην έπειτα από την 11η του Σεπτεμβρίου εποχή) έχουν σήμερα αντικατασταθεί με ρητορική που θυμίζει... «ψυχρό πόλεμο». Εδώ θα κάνουμε μια σύντομη αποτίμηση των αμερικανορωσικών σχέσεων εστιαζόμενοι στο ζήτημα της αντιπυραυλικής άμυνας στην Κεντρική Ευρώπη.
*Η Ρωσία αισθάνεται ότι τα τελευταία χρόνια περικυκλώνεται από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ και αντιμετωπίζει με καχυποψία κάθε κίνηση της Δύσης να διευρύνει την επιρροή της στην περιοχή των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών. Οι ΗΠΑ από την σκοπιά τους αντιμετωπίζουν με εξαιρετική καχυποψία τη χρήση του ενεργειακού πλούτου της Ρωσίας (π.χ. φυσικό αέριο) ως εργαλείο άσκησης καταναγκαστικής στρατηγικής και διεύρυνσης επιρροής.
*Σε ένα τέτοιο κλίμα αμοιβαίας καχυποψίας έχουν προκύψει διαφωνίες για μια σειρά από στρατηγικά ζητήματα όπως: α) το καθεστώς στο Κοσσυφοπέδιο,β) τα πυρηνικά του Ιράν, γ) η αντιπυραυλική άμυνα που θέλουν να δημιουργήσουν οι ΗΠΑ στην Κεντρική Ευρώπη και δ) το μέλλον των συμφωνιών για τον περιορισμό συμβατικών και πυρηνικών όπλων στην Ευρώπη.
*Τα τρία τελευταία ζητήματα μάλιστα αλληλοσχετίζονται. Ας δούμε πώς: Οι ΗΠΑ νιώθουν ότι απειλούνται από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Για την αντιμετώπιση αυτής της απειλής επιδιώκουν τη δημιουργία μιας αντιβαλλιστικής ομπρέλας στην Ευρώπη (βλ. πύραυλοι στην Πολωνία, ραντάρ στην Τσεχία).
*Η Ρωσία από την πλευρά της εκτιμά ότι το Ιράν:α) βρίσκεται τουλάχιστον 5 χρόνια μακριά από την κατασκευή πυρηνικών όπλων και β) ότι δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι προσπάθειες του Ιράν θα τελεσφορήσουν, αφού βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη σημαντικές διπλωματικές προσπάθειες με στόχο να επιτραπεί στο Ιράν δημιουργία κάποιας πυρηνικής υποδομής, με τέτοιες όμως ασφαλιστικές δικλίδες ώστε να μην είναι εφικτή η κατασκευή πυρηνικών όπλων.
*Κάτω από αυτή την ανάλυση, οι αμερικανικές προσπάθειες για τη δημιουργία αντιπυραυλικής άμυνας στην Ευρώπη ερμηνεύονται ως κίνηση κατά της ρωσικής πυρηνικής αποτρεπτικής στρατηγικής. Μάλιστα, όπως επισημαίνουν οι Ρώσοι, οι ΗΠΑ πρόσφατα απεγκλωβίστηκαν από τις υποχρεώσεις της συνθήκης απαγόρευσης της αντιπυραυλικής άμυνας (ΑΒΜ treaty). Για τους Ρώσους που συνδυάζουν τις δύο αυτές κινήσεις είναι ηλίου φαεινότερον ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν στην εξουδετέρωση της αποτρεπτικής τους ισχύος.

Η Ρωσία αντέδρασε στις αμερικανικές πρωτοβουλίες με δύο τρόπους: με το ραβδί και με το καρότο.
*Πρώτον, απείλησε ότι οι πρωτοβουλίες των ΗΠΑ αυξάνουν τη στρατηγική αστάθεια στην Ευρώπη (crisis instability) και θα οδηγήσουν σε ανταγωνισμό εξοπλισμών αφού η Ρωσία είναι πλέον αναγκασμένη α) να δημιουργήσει τεχνολογικά αντίμετρα και της αντιπυραυλικής άμυνας και β) να αποσυρθεί από τις υπάρχουσες συνθήκες περιορισμού των πυρηνικών όπλων στην Ευρώπη. *Δεύτερον, προσέφερε στις ΗΠΑ το «καρότο» της συνεργασίας, δηλ. να κάνουν μαζί το αντιπυραυλικό πρόγραμμα. Αν το πρόβλημα είναι η διασπορά των πυρηνικών όπλων αυτό απειλεί όχι μόνο την Ευρώπη αλλά και τη Ρωσία. Συνεπώς, γιατί να μη συνεργασθούν; Ετσι, πρότειναν αντί για τα ραντάρ στην Τσεχία, να χρησιμοποιηθούν υπάρχοντα ραντάρ στο Αζερμπαϊτζάν.
*Η πρόταση αυτή αιφνιδίασε τις ΗΠΑ, που δεν έχουν ακόμη απαντήσει. Αν οι ΗΠΑ αποδεχτούν την πρόταση κάνουν συνεταίρους τους τους Ρώσους στην αντιπυραυλική άμυνα. Αν όχι, όπως πιστεύω ότι είναι το πιθανότερο, η Ρωσία θα έχει σπείρει διχόνοια μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ σε αυτό το ζήτημα. Οι Ευρωπαίοι το τελευταίο πράγμα που θα ήθελαν είναι οι δύο πρώην υπερδυνάμεις να ανταγωνίζονται και να αποσταθεροποιούν την περιοχή τους όπως γινόταν στον ψυχρό πόλεμο.
*Συμπέρασμα, χωρίς να μπορεί κανείς να ισχυρισθεί ότι έχουμε μπει σε περίοδο ψυχρού πολέμου, οι σχέσεις των δύο χωρών είναι πλέον τεταμένες. Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η κατάσταση δεν αναμένεται να ξεκαθαρισθεί σύντομα, αφού σε λίγο διάστημα τελειώνει η περίοδος των κυβερνήσεων Μπους και Πούτιν. Αναμένεται με ενδιαφέρον πώς θα αντιδράσουν οι επόμενες κυβερνήσεις στην υπάρχουσα δυναμική που φέρνει τις δύο χώρες σε τροχιά στρατηγικής αντιπαράθεσης.

Του Αθανάσιου Πλατιά, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, όπως δημοσιεύθηκε στη "Κυριακάτικη", 24/06/07.