Η γεωπολιτική της μαύρης τρύπας

Του Κωνσταντίνου Γρίβα*

Όταν, την άνοιξη του 2003, ο αμερικανικός στρατός ολοκλήρωνε τη σαρωτική του προέλαση προς τη Βαγδάτη, τα ΜΜΕ όλου του κόσμου ήταν γεμάτα «ρεαλιστικές» αναλύσεις για το πώς η αμερικανική ηγεμονία θα εδραιωνόταν στην περιοχή και πώς μετά την «επιτυχία» στο Ιράκ θα ακολουθούσε «νομοτελειακά» το Ιράν! Ελάχιστα χρόνια μετά γίνεται ολοένα και πιο κατανοητό ότι το Ιράκ όχι μόνο δεν ήταν κάποιο πολύτιμο έπαθλο, αλλά μια μαύρη τρύπα μέσα στην οποία ρουφιέται ολοένα και περισσότερο η αμερικανική ισχύς απειλούμενη.
Το Ιράκ δεν είναι απλώς ένα νέο Βιετνάμ για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά κάτι πολύ χειρότερο. Το Βιετνάμ ήταν μια περιφερειακή χώρα, μακριά από τη σφαίρα ζωτικών συμφερόντων των ΗΠΑ, και η υπερβάλλουσα εμμονή σε αυτό έγινε με γνώμονα την ανορθολογική θεωρία του ντόμινο, σύμφωνα με την οποία, αν αυτό κατέρρεε, θα ακολουθούσε η Ταϊλάνδη και μετά οι Φιλιππίνες κ.ο.κ., κάτι που φυσικά δεν έγινε.
Όμως, το Ιράκ βρίσκεται στον πυρήνα της αμερικανικής γεωστρατηγικής, τη Μέση Ανατολή, από την οποία οι αμερικανοί πολύ απλά δεν μπορούν να αποχωρήσουν. Και φυσικά, αν οι αμερικανοί δεν είχαν καταστρέψει το Ιράκ του Σαντάμ Χουσέιν, δεν θα είχαν τα σημερινά προβλήματα. Το πρόβλημα ξεκινάει από το κουφάρι του Ιράκ, μιας και η μοίρα του επηρεάζει δύο συμμάχους και δύο εχθρούς των ΗΠΑ. Οι σύμμαχοι είναι φυσικά το Ισραήλ και το υπό δημιουργία Κουρδιστάν, ενώ οι εχθροί είναι το Ιράν και η Τουρκία.
Πολλούς βέβαια θα ξενίσει ο χαρακτηρισμός της Τουρκίας ως εχθρικής χώρας για τις ΗΠΑ. Όμως, η αντίληψη αυτή βασίζεται σε ορισμένες πολύ απλές παραδοχές.
Κατ’ αρχάς η Τουρκία είναι μια μεγάλη και ισχυρή χώρα σε μια κρίσιμη περιοχή, η οποία απέδειξε το 2003, κατά τη διάρκεια της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ, ότι δεν είναι σύμμαχος των ΗΠΑ αρνούμενη να επιτρέψει τη διέλευση αμερικανικών στρατευμάτων μέσα από το έδαφός της. Επίσης είναι μια χώρα που ολισθαίνει συνεχώς προς τον ισλαμισμό και στην οποία ενισχύεται ολοένα και περισσότερο ένας βαθύς και οργανικός αντιαμερικανισμός.
Οι αμερικανοί δεν ξεχνούν ότι το Ιράν ήταν ο πιο πιστός τους σύμμαχος πριν από τον Χομεϊνί και πριν μεταστραφεί στον πιο φανατικό πολέμιό τους στην περιοχή φαινόταν πολύ πιο σταθερό από ό,τι σήμερα η Τουρκία. Το χειρότερο όμως είναι ότι η Τουρκία είναι εχθρός των ΗΠΑ και ενδεχόμενος στρατιωτικός τους αντίπαλος, γιατί είναι φανατικός και ανελέητος εχθρός του μοναδικού πιστού συμμάχου των ΗΠΑ στην περιοχή, του Κουρδιστάν, μιας εν δυνάμει χώρας γνησίως και ειλικρινώς φιλοαμερικανικής.
Όσο δε για το Ιράν, αν και ισχυροί κύκλοι στο πλέγμα εξουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών θα ήθελαν πολύ βολικά να το αγνοήσουν, δεν συμβαίνει το ίδιο με το Ισραήλ – και ό,τι πονοκεφαλιάζει το Ισραήλ προκαλεί ταχυκαρδία στην Ουάσιγκτον. Έτσι, λοιπόν, αν αποφασίσει ότι πρέπει να χτυπήσει το Ιράν «όσο είναι ακόμη νωρίς», πριν «ωριμάσει» το πυρηνικό του πρόγραμμα, θα το πράξει αδιαφορώντας για τις συνέπειες στις ΗΠΑ αλλά και γενικότερα.
Έτσι, λοιπόν, οι αμερικανοί ενδέχεται να δουν τους εαυτούς τους να κάνουν κάτι «λελογισμένα βίαιο» στο Ιράν για να μην προβεί το Ισραήλ σε κάποιο «απονενοημένο διάβημα».
Το πρόβλημα είναι ότι η αμερικανική στρατιωτική ισχύς ελάχιστα πράγματα μπορεί να κάνει στο Ιράν. Και δεν συζητάμε φυσικά για σενάρια περί κατάληψης του Ιράν από την αμερικανική στρατιωτική μηχανή, τα οποία είναι εντελώς αδύνατα. Ακόμη και μια «φιλική» αεροπορική επιδρομή στις υποτιθέμενες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, για να εκτονώσει την ισραηλινή πίεση, μπορεί να αποβεί καταστροφική.
Αν το Ιράν αντιδράσει στα Στενά του Ορμούζ, μπορούν να προκύψουν καταστροφικές συνέπειες τόσο για τα αμερικανικά στρατεύματα που σταθμεύουν στο Ιράκ αλλά κυρίως για την τιμή του πετρελαίου, που θα φθάσει στα ύψη. Ακόμη όμως και αν το Ιράν δεν κάνει απολύτως τίποτε μετά την επίθεση, βεβαίως θα υπερασπιστεί τον εαυτό του κατά τη διάρκεια αυτής και θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι η αεράμυνα του Ιράν δεν έχει καμιά σχέση με την αεράμυνα του Ιράκ ή της Σερβίας το 1999.
Είναι πιθανόν, σύμφωνα με έντονες φήμες, να διαθέτει οπλικά συστήματα πολύ υψηλής τεχνολογίας, όπως είναι τα στρατηγικά αντιαεροπορικά S - 300, συστήματα ικανά να εντοπίζουν τα αεροσκάφη Stealth, όπως είναι το ουκρανικό Kolchuga, ενώ το πιο επικίνδυνο σύστημα είναι το αντιαεροπορικό Pantsir S1, με ραντάρ ηλεκτρονικής σάρωσης, ικανό να αντιμετωπίζει τα αεροσκάφη Stealth και να καταστρέφει όχι μόνο αεροσκάφη αλλά και πυραύλους Cruise, βόμβες ακόμη και πυραύλους αντιραντάρ.
Προσφάτως η Συρία αγόρασε 36 συστήματα Pantsir S1 από τη Ρωσία, αλλά υπάρχει έντονη φημολογία ότι κατέληξαν στο Ιράν. Ας σκεφτούμε λοιπόν τι θα σημάνει για το γόητρο των ΗΠΑ αν, για να ρίξουν μερικές βόμβες στο Ιράν, καταλήξουν να χάσουν ορισμένα από τα όπλα - σύμβολα της ηγεμονίας τους, με προεξάρχοντα φυσικά τα βομβαρδιστικά Stealth B - 2. Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να αποβεί δραματικής σημασίας για το γόητρο των ΗΠΑ.
Δεν συζητάμε φυσικά για το τι μπορεί να συμβεί σε περίπτωση προσέγγισης του Ιράν με την Τουρκία. Η ισχυρή τουρκική πολεμική μηχανή είναι φυσικά εκτός του ορίου προσβολής των ΗΠΑ, ενώ η ισχυρή και προηγμένη τουρκική πολεμική βιομηχανία εξασφαλίζει ότι το τουρκικό στράτευμα δεν θα υποστεί τη διάλυση του ιρανικού, όταν, μετά την άνοδο του Χομεϊνί, οι αμερικανοί έκοψαν τη ροή των ανταλλακτικών οδηγώντας σε παράλυση την πανίσχυρη πολεμική μηχανή που είχε δημιουργήσει ο Σάχης.
Για να αντιμετωπίσουν το αδιέξοδο αυτό οι αμερικανοί θα πρέπει να αρχίσουν να ακονίζουν εκ νέου τη στομωμένη διπλωματική τους ικανότητα και να χτυπήσουν εν τη γενέσει του τον άξονα Άγκυρας - Τεχεράνης.
Παρά την όψιμη λυκοφιλία τους, η οποία δεν βασίζεται τόσο στον αντιαμερικανισμό όσο στον φόβο των κούρδων, μιας και σημαντικό ποσοστό των κούρδων κατοικεί σε ιρανικό έδαφος, το Ιράν και η Τουρκία είναι γεωπολιτικοί ανταγωνιστές, ενώ ολοένα φουντώνει η φημολογία ότι άνθρωποι στον σκληρό πυρήνα εξουσίας του ιρανικού καθεστώτος καλοβλέπουν μια πιθανή προσέγγιση με τις ΗΠΑ, ακόμη και την ανάπτυξη ενός modus vivendi με το Ισραήλ, χωρίς φυσικά να μεταβληθούν σε «αγαπημένους φίλους», με αντάλλαγμα την αποδοχή του Ιράν ως μιας περιφερειακής παγκόσμιας δύναμης.
Τέλος, θα πρέπει ίσως να αναρωτηθούμε τι θα είχε συμβεί αν είχαν επικρατήσει οι αντιλήψεις περί «ευρωπαϊκής Τουρκίας» (όπως των αμερικανών για παράδειγμα...) και σήμερα η Ε.Ε. κληρονομούσε τα προβλήματα της Τουρκίας με το Κουρδιστάν και της συγκρουσιακής πορείας με την Αμερική!...
Εκτός πια κι αν έχουμε την αφέλεια ότι μια «ευρωπαϊκή Τουρκία» θα έβλεπε τη διαδικασία δημιουργίας ενός κουρδικού κράτους στα ανατολικά σύνορά της με «ευρωπαϊκή ψυχραιμία» και «νηφαλιότητα»...

(* Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι ειδικός σε θέματα γεωπολιτικής και αμυντικής ανάλυσης. To άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Το Ποντίκι" στις 18/10/2007)