Η πυρηνική επιλογή της Άγκυρας

Ένα από τα κεντρικά θέματα στη σημερινή "Kαθημερινή" είναι το πυρηνικό πρόγραμμα της Τουρκίας. Ως γνωστόν, η κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν προγραμματίζει την κατασκευή τριών Πυρηνικών Ηλεκτρικών Σταθμών (ΠΗΣ) μέχρι το 2015, ώστε το 2020 να καλύπτεται το 20% των αναγκών της Τουρκίας σε ενέργεια κάνοντας χρήση της πυρηνικής τεχνολογίας. Ο πρώτος ΠΗΣ θα κατασκευαστεί στη περιοχή Ακούγιου, κοντά στη Μερσίνα ενώ για τον δεύτερο εικάζεται πως έχει επιλεγεί η Σινώπη, στη Μαύρη Θάλασσα. Υπενθυμίζεται ότι πριν από περίπου ένα μήνα προκηρύχθηκε από την κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού μειοδοτικός διαγωνισμός για την κατασκευή του πρώτου ΠΗΣ με τις ενδιαφερόμενες εταιρείες να καλούνται να καταθέσουν προσφορές μέχρι τις 24 Σεπτεμβρίου.

Η εξέλιξη αυτή είναι δεν είναι παρά το αποτέλεσμα πολυετούς προσπάθειας της Άγκυρας να δημιουργήσει πυρηνική υποδομή. Πόσο ισχυρό είναι όμως το ενδεχόμενο της πυρηνικής επιλογής (nuclear option) και πόσο τυχαία μπορεί να θεωρηθεί η ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων;

Τα κυριότερα κίνητρα που οδηγούν ένα κράτος στην απόφαση απόκτησης πυρηνικού οπλοστασίου είναι:
Ο πυρηνικός κίνδυνος από αντίπαλο κράτος.
Σύμφωνα με τη διεθνή πρακτική, αν μία μη πυρηνική χώρα αντιμετωπίζει κάποια σοβαρή απειλή ή διακυβεύονται ζωτικά της συμφέροντα (όπως η εδαφική ακεραιότητα), η απόκτηση πυρηνικών όπλων αποτελεί μία από τις βασικές επιλογές για την ενίσχυση της αμυντικής της ικανότητας.
Ο εκκολαπτόμενος πυρηνικός κίνδυνος.
Η Τουρκία αισθάνεται απειλή για την ασφάλειά της από το πυρηνικό πρόγραμμα που φαίνεται πως αναπτύσσει η Τεχεράνη, ακόμα και αν η ίδια δεν θεωρεί προς το παρόν ότι αποτελεί στόχο. Η άρνηση του Ιράν να δεχθεί τους επιθεωρητές της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας (IAEA) στις πυρηνικές της εγκαταστάσεις εντείνουν την ανησυχία για ύπαρξη μυστικού πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Ωστόσο σύμφωνα με την πρόσφατη Εθνική Εκτίμηση Πληροφοριών με βάση αναφορές του συνόλου των 16 αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, η Τεχεράνη έχει αναστείλει από το φθινόπωρο του 2003 το πρόγραμμα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων αλλά παραμένει ανοικτή η πυρηνική επιλογή βάση και της επανέναρξης εμπλουτισμού ουρανίου το 2005.
Η συντριπτική συμβατική υπεροχή αντίπαλης χώρας.
Η Τουρκία με την εφαρμογή μεγαλεπήβολων εξοπλιστικών προγραμμάτων έχει σαφέστατη συμβατική στρατιωτική υπεροχή έναντι όλων των πιθανών αντιπάλων της.
Η φιλοδοξία για ανάδειξη σε υπερδύναμη τοπικής ή περιφερειακής εμβέλειας.
Η φιλοδοξία της Τουρκίας για μεγιστοποίηση της ισχύος της και ανάδειξή της σε περιφερειακή υπερδύναμη αποτελεί πάγιο εθνικό στόχο των εκάστοτε τουρκικών ηγεσιών.
Αντίστοιχα υπάρχουν και τα αντικίνητρα που αποθαρρύνουν ένα κράτος στην απόκτηση πυρηνικών όπλων. Πιο συγκεκριμένα:
Η συμμαχία με πυρηνική χώρα (extended deterrence).
Ο πιο σοβαρός αποτρεπτικός παράγοντας για την απόρριψη της πυρηνικής επιλογής είναι η συμμαχία με πυρηνική δύναμη. Η συμπαράσταση των ΗΠΑ και του Ισραήλ (που θεωρείται de facto πυρηνική δύναμη) είναι δεδομένη στη περίπτωση του Ιράν.
Ενδεχόμενη πυρηνικοποίηση του αντιπάλου.
Η Τουρκία θα πρέπει να σταθμίσει αν η κατάσταση που θα δημιουργηθεί μετά την πυρηνικοποίησή της θα είναι ευνοϊκότερη ή δυσμενέστερη από αυτή που προυπήρχε. Η γειτονική χώρα έχει συμφέρον να διατηρήσει τη σημερινή ποσοτική υπεροχή στο συμβατικό πεδίο αντί να ωθήσει την Ελλάδα στην απόκτηση αντίστοιχων όπλων.
Διεθνείς νομικές δεσμεύσεις
Η επίσημη πολιτική των εκάστοτε τουρκικών κυβερνήσεων είναι η αποθάρρυνση των χωρών που εμφανίζουν πυρηνική προδιάθεση γι΄αυτό και η Άγκυρα έσπευσε να αποδοκιμάσει τη πυρηνική δοκιμή που πραγματοποίησε η Βόρεια Κορέα το 2006. Ο ισχυρισμός ότι η Τουρκία έχει επικυρώσει τη Συνθήκη Μη Διασποράς των Πυρηνικών Όπλων (NPT) και ως εκ τούτου δεσμεύεται από τις διεθνείς της υποχρεώσεις είναι αίολος καθώς υπάρχει το προηγούμενο της Βόρειας Κορέας. Σύμφωνα με το άρθρο 10 της NPT, το οποίο και επικαλέστηκε η Βόρεια Κορέα, κατοχυρώνεται το δικαίωμα του κράτους-μέλους να αποχωρήσει από τη Συνθήκη εάν συντρέχουν λόγοι εθνικού συμφέροντος, απαγορεύοντας με αυτό τον τρόπο κάθε έλεγχο από τους επιθεωρητές της IAEA. Κάτι ανάλογο θα μπορούσε να συμβεί και με την Τουρκία που έχει και βεβαρημένο ιστορικό παραβίασης διεθνών συνθηκών.
Οικονομική και τεχνολογική ικανότητα.
Η οικονομική βιωσιμότητα του προγράμματος φαίνεται μέχρι στιγμής πως είναι εξασφαλισμένη ενώ μακροπρόθεσμα η Τουρκία θα διαθέτει τις βασικές προϋποθέσεις για την απόκτηση πυρηνικού όπλου, δηλαδή τη κατοχή επαρκούς ποσότητας κατάλληλου πυρηνικού υλικού, τη παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού και την εξασφάλιση της απαραίτητης τεχνολογίας και εξοπλισμού.

Η στάθμιση των κινήτρων και αντι-κινήτρων μας οδηγεί σε πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα, ειδικότερα στη περίπτωση που το Ιράν αποκτήσει πυρηνικό όπλο παρά τις αμερικανοισραηλινές αντιδράσεις...