Προκλήσεις Ασφάλειας για την Ελλάδα και την Κύπρο

Οι σημερινές διεθνείς συγκυρίες χαρακτηρίζονται από μια νέου είδους ρευστότητα, μία ρευστότητα οφειλόμενη σε παράγοντες που εμφανίζονται για πρώτη φορά με τόση επίδραση, που μαζί με πιο παραδοσιακούς, επιφέρουν ανατροπές και προκαλούν εύκολα αστάθεια στο διεθνές σύστημα οδηγώντας τα εθνικά κράτη αντιμέτωπα με προκλήσεις σε πολλά επίπεδα. Στην ευρύτερη περιοχή μας, Βαλκάνια (Νοτιοανατολική Ευρώπη), Ανατολική Μεσόγειο, Μέση Ανατολή, Νότιο – Κεντρική Ασία συνυπάρχουν παράλληλα ή συγκρουσιακά παλαιοί και νέοι ανταγωνισμοί οι οποίοι με την ανάμειξη των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργούν ευκαιρίες ισχύος και συμμαχιών πέραν των στεγανών του παρελθόντος αλλά ταυτόχρονα πολύ εύκολα και τις προϋποθέσεις σύγκρουσης. Η αρχή της εθνικότητας όχι μόνο δεν έχει υποχωρήσει μετά το τέλος του Ψυχρού πολέμου όπως ‘προέβλεπαν’ πολλοί, στην Δύση αλλά παρουσιάζεται ενισχυμένη και πρωτεύουσα. Τι άλλο μαρτυρεί η περίπτωση των Σκοπίων ή ο αλβανικός εθνικισμός; Στο μέγα θέμα της ενέργειας η σημασία της εγγύς και ευρύτερης περιοχής μας συνεχώς αναβαθμίζεται. Παρόλο τον συσσωρευμένο λόγο τα τελευταία χρόνια για εναλλακτικές πηγές ενέργειας το πετρέλαιο θα παραμείνει για πολλές δεκαετίες ακόμη η πρώτη και κύρια πηγή με όλα τα συνεπακόλουθα που η κατοχή και η χρήση του προκαλεί. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για την ευρύτερη περιοχή είναι η επανεμφάνιση μιας Ρωσίας με πολύ φιλόδοξες αξιώσεις. Αξιοποιώντας στο έπακρο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο εξυγιαίνεται οικονομικά γεγονός που της επιτρέπει να διεκδικεί επιρροή και έλεγχο στις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες και όχι μόνο.
Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου με τον τίτλο "Φανερές και Αφανείς Συνιστώσες της Τουρκικής Επιθετικότητας στο Αιγαίο" η Κύρα Αδάμ κατευθύνεται στην ουσία της τουρκικής στάσης έναντι της Ελλάδας. Συγκυριαρχία και συνεκμετάλλευση του Αιγαίου παραμένουν οι μόνιμοι και σταθεροί στόχοι της Τουρκίας. Οι τουρκικοί αυτοί στόχοι δεν είναι κρυφοί, τουναντίον η Τουρκία, με την απόλυτη σύμπλευση του στρατιωτικού και πολιτικού κατεστημένου της, τους προωθεί συστηματικά με όλα τα μέσα που διαθέτει.
Στο επόμενο κεφάλαιο του τόμου με θέμα "Το αλβανικό εθνικό ζήτημα μετά τον Ψυχρό Πόλεμο", ο Φάνης Μαλκίδης αναλύει το ζήτημα του αλβανικού εθνικισμού, του οποίου ασφαλώς οι πτυχές είναι πολλές. Ο αλβανικός εθνικισμός είναι πιθανό ότι τις επόμενες δεκαετίες θα εξελιχθεί για την Ελλάδα, και όχι μόνο ως το σημαντικότερο πρόβλημα μετά την τουρκική επιθετικότητα. Το κείμενο αναλύει το αλβανικό εθνικό ζήτημα από τη δημιουργία του αλβανικού κράτους, και φτάνει μέχρι σήμερα τονίζοντας ότι αποτελεί μείζον θέμα για τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, τα βαλκανικά κράτη και οπωσδήποτε για την συντριπτική πλειοψηφία των αλβανικών πληθυσμών.
H εργασία του Βασίλειου Γραμματίκα, "Το Πείραμα της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης" ασχολείται με την παρούσα κατάσταση στην σημερινή Βοσνία – Ερζεγοβίνη από την οποία όπως προκύπτει καμία εθνότητα δεν είναι ικανοποιημένη. Αναλύονται οι δομές και τα προβλήματα του βοσνιακού κράτους και εξετάζονται οι μελλοντικές προοπτικές επιβίωσης τους.
Με θέμα "Ελληνική Εθνική Στρατηγική, έννοια, σκοποί, προϋποθέσεις επιτυχούς εκπλήρωσης: H περίπτωση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Κύπρου" ο Παναγιώτης Ήφαιστος θέτει την διαχρονική πληγή της Εθνικής στρατηγικής, που και όταν υφίσταται είναι συγκυριακή και όχι αποτέλεσμα συνειδητών επιλογών και σχεδιασμού. Η χάραξη εθνικής στρατηγικής προϋποθέτει την συνύπαρξη μιας σειράς δεδομένων τα οποία το κράτος πρέπει να επεξεργαστεί και να θέσει σε εφαρμογή.
Στο κεφάλαιο "Η παρούσα συγκυρία της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης" ο Χρήστος Αλεξάνδρου προσπαθεί κατά αρχάς να δείξει ότι ο εσωτερικός διάλογος για τα μεγάλα θέματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, ιδιαιτέρως για το μεγάλο πρόβλημα που λέγεται Τουρκία είναι ένα εγχείρημα καθ’ όλα δύσκολο. Οι επιπτώσεις αυτού του προβλήματος είναι πολλαπλές και διαρκώς αυξανόμενες για την Ελλάδα. Το πρόβλημα της αδυναμίας συνεννόησης και του ατελέσφορου διαλόγου σε εθνικό επίπεδο για ένα ρεαλιστικό προσδιορισμό των κινδύνων και προπαντός του τρόπου αντιμετώπισης τους έχει πάρει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερη μορφή και έχει επιδεινωθεί.
Στην δική του συνεισφορά υπό το τίτλο "Το κουρδικό ζήτημα, Η Τουρκία οι ΗΠΑ και η Ελλάδα" ο Σταύρος Λυγερός αναλύει το πως η αποτυχία των ΗΠΑ στο Ιράκ να εξουδετερώσουν την ιρακινή αντίσταση και να επιβάλλουν μια ισχυρή κυβέρνηση που να μπορεί να ελέγξει όλη την χώρα, μέσα από μια ομοσπονδιακή δομή οδηγεί όλο και πιο κοντά στην δημιουργία ενός ανεξάρτητου κουρδικού κράτους.
Στο κεφάλαιο "Κυπριακό πριν και μετά το σχέδιο Ανάν" ο Άγγελος Συρίγος περιγράφει την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο κυπριακό μετά την απόρριψη του σχεδίου Ανάν τον Απρίλιο του 2004, η απόρριψη οποίου είναι αναμφίβολα ένα γεγονός ιστορικό στην μακράν πορεία του Κυπριακού.
Στην συνεισφορά του ο Κώστας Βενιζέλος με το τίτλο "Ο διαχρονικός ρόλος της Βρετανίας στο Κυπριακό" καταδεικνύει πως η Μεγάλη Βρετανία συνεχίζει μέχρι σήμερα να βρίσκεται, κυρίως από το παρασκήνιο, στο επίκεντρο των εξελίξεων το Κυπριακού. Η ανάμειξη της ασφαλώς επιβάλλεται από τα στρατηγικά της συμφέροντα τα οποία πολλές φορές την εκτρέπουν πέραν από κάθε νομιμότητα - δεν είναι τυχαίο που χαρακτηρίζονται ως ο ‘κακός δαίμονας’ της Κύπρου.
Τέλος, ο Φάνης Μαλκίδης καταθέτει το κεφάλαιο "Οικονομικές σχέσεις, εξωτερική και εσωτερική πολιτική και κοινωνία στη σύγχρονη Ρωσία", το οποίο αναλύει τη θέση της Ρωσίας μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, διάλυση η οποία σηματοδότησε μία σειρά από μεγάλες αλλαγές στο εσωτερικό του ρωσικού κράτους και στο διεθνές περιβάλλον.
Στο βιβλίο, έγινε προσπάθεια να προσδιοριστούν οι μεγαλύτερες προκλήσεις ασφάλειας για την Ελλάδα και την Κύπρο στο εγγύς τους περιβάλλον, όσο και ευρύτερα. Ασφαλώς δεν γίνεται εξάντληση των θεμάτων αλλά αναδεικνύονται τα σημαντικότερα. Αν ο συλλογικός τόμος συμβάλει σε μια πιο επαρκή πληροφόρηση για τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται και ακόμα περισσότερο αν ενεργοποιήσει γόνιμα τον προβληματισμό τότε μάλλον έχει πετύχει τον στόχο του.

Διαβάστε: Συλλογικό έργο (επιμ. Χρήστος Αλεξάνδρου- Φάνης Μαλκίδης), "Προκλήσεις Ασφάλειας για την Ελλάδα και την Κύπρο", εκδ. Παπαζήσης, Αθήνα, 2008.