Προκλήσεις Ασφάλειας για την Ελλάδα και την Κύπρο

Οι σημερινές διεθνείς συγκυρίες χαρακτηρίζονται από μια νέου είδους ρευστότητα, μία ρευστότητα οφειλόμενη σε παράγοντες που εμφανίζονται για πρώτη φορά με τόση επίδραση, που μαζί με πιο παραδοσιακούς, επιφέρουν ανατροπές και προκαλούν εύκολα αστάθεια στο διεθνές σύστημα οδηγώντας τα εθνικά κράτη αντιμέτωπα με προκλήσεις σε πολλά επίπεδα. Στην ευρύτερη περιοχή μας, Βαλκάνια (Νοτιοανατολική Ευρώπη), Ανατολική Μεσόγειο, Μέση Ανατολή, Νότιο – Κεντρική Ασία συνυπάρχουν παράλληλα ή συγκρουσιακά παλαιοί και νέοι ανταγωνισμοί οι οποίοι με την ανάμειξη των Ηνωμένων Πολιτειών, δημιουργούν ευκαιρίες ισχύος και συμμαχιών πέραν των στεγανών του παρελθόντος αλλά ταυτόχρονα πολύ εύκολα και τις προϋποθέσεις σύγκρουσης. Η αρχή της εθνικότητας όχι μόνο δεν έχει υποχωρήσει μετά το τέλος του Ψυχρού πολέμου όπως ‘προέβλεπαν’ πολλοί, στην Δύση αλλά παρουσιάζεται ενισχυμένη και πρωτεύουσα. Τι άλλο μαρτυρεί η περίπτωση των Σκοπίων ή ο αλβανικός εθνικισμός; Στο μέγα θέμα της ενέργειας η σημασία της εγγύς και ευρύτερης περιοχής μας συνεχώς αναβαθμίζεται. Παρόλο τον συσσωρευμένο λόγο τα τελευταία χρόνια για εναλλακτικές πηγές ενέργειας το πετρέλαιο θα παραμείνει για πολλές δεκαετίες ακόμη η πρώτη και κύρια πηγή με όλα τα συνεπακόλουθα που η κατοχή και η χρήση του προκαλεί. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για την ευρύτερη περιοχή είναι η επανεμφάνιση μιας Ρωσίας με πολύ φιλόδοξες αξιώσεις. Αξιοποιώντας στο έπακρο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο εξυγιαίνεται οικονομικά γεγονός που της επιτρέπει να διεκδικεί επιρροή και έλεγχο στις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες και όχι μόνο.
Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου με τον τίτλο "Φανερές και Αφανείς Συνιστώσες της Τουρκικής Επιθετικότητας στο Αιγαίο" η Κύρα Αδάμ κατευθύνεται στην ουσία της τουρκικής στάσης έναντι της Ελλάδας. Συγκυριαρχία και συνεκμετάλλευση του Αιγαίου παραμένουν οι μόνιμοι και σταθεροί στόχοι της Τουρκίας. Οι τουρκικοί αυτοί στόχοι δεν είναι κρυφοί, τουναντίον η Τουρκία, με την απόλυτη σύμπλευση του στρατιωτικού και πολιτικού κατεστημένου της, τους προωθεί συστηματικά με όλα τα μέσα που διαθέτει.
Στο επόμενο κεφάλαιο του τόμου με θέμα "Το αλβανικό εθνικό ζήτημα μετά τον Ψυχρό Πόλεμο", ο Φάνης Μαλκίδης αναλύει το ζήτημα του αλβανικού εθνικισμού, του οποίου ασφαλώς οι πτυχές είναι πολλές. Ο αλβανικός εθνικισμός είναι πιθανό ότι τις επόμενες δεκαετίες θα εξελιχθεί για την Ελλάδα, και όχι μόνο ως το σημαντικότερο πρόβλημα μετά την τουρκική επιθετικότητα. Το κείμενο αναλύει το αλβανικό εθνικό ζήτημα από τη δημιουργία του αλβανικού κράτους, και φτάνει μέχρι σήμερα τονίζοντας ότι αποτελεί μείζον θέμα για τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, τα βαλκανικά κράτη και οπωσδήποτε για την συντριπτική πλειοψηφία των αλβανικών πληθυσμών.
H εργασία του Βασίλειου Γραμματίκα, "Το Πείραμα της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης" ασχολείται με την παρούσα κατάσταση στην σημερινή Βοσνία – Ερζεγοβίνη από την οποία όπως προκύπτει καμία εθνότητα δεν είναι ικανοποιημένη. Αναλύονται οι δομές και τα προβλήματα του βοσνιακού κράτους και εξετάζονται οι μελλοντικές προοπτικές επιβίωσης τους.
Με θέμα "Ελληνική Εθνική Στρατηγική, έννοια, σκοποί, προϋποθέσεις επιτυχούς εκπλήρωσης: H περίπτωση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Κύπρου" ο Παναγιώτης Ήφαιστος θέτει την διαχρονική πληγή της Εθνικής στρατηγικής, που και όταν υφίσταται είναι συγκυριακή και όχι αποτέλεσμα συνειδητών επιλογών και σχεδιασμού. Η χάραξη εθνικής στρατηγικής προϋποθέτει την συνύπαρξη μιας σειράς δεδομένων τα οποία το κράτος πρέπει να επεξεργαστεί και να θέσει σε εφαρμογή.
Στο κεφάλαιο "Η παρούσα συγκυρία της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης" ο Χρήστος Αλεξάνδρου προσπαθεί κατά αρχάς να δείξει ότι ο εσωτερικός διάλογος για τα μεγάλα θέματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, ιδιαιτέρως για το μεγάλο πρόβλημα που λέγεται Τουρκία είναι ένα εγχείρημα καθ’ όλα δύσκολο. Οι επιπτώσεις αυτού του προβλήματος είναι πολλαπλές και διαρκώς αυξανόμενες για την Ελλάδα. Το πρόβλημα της αδυναμίας συνεννόησης και του ατελέσφορου διαλόγου σε εθνικό επίπεδο για ένα ρεαλιστικό προσδιορισμό των κινδύνων και προπαντός του τρόπου αντιμετώπισης τους έχει πάρει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερη μορφή και έχει επιδεινωθεί.
Στην δική του συνεισφορά υπό το τίτλο "Το κουρδικό ζήτημα, Η Τουρκία οι ΗΠΑ και η Ελλάδα" ο Σταύρος Λυγερός αναλύει το πως η αποτυχία των ΗΠΑ στο Ιράκ να εξουδετερώσουν την ιρακινή αντίσταση και να επιβάλλουν μια ισχυρή κυβέρνηση που να μπορεί να ελέγξει όλη την χώρα, μέσα από μια ομοσπονδιακή δομή οδηγεί όλο και πιο κοντά στην δημιουργία ενός ανεξάρτητου κουρδικού κράτους.
Στο κεφάλαιο "Κυπριακό πριν και μετά το σχέδιο Ανάν" ο Άγγελος Συρίγος περιγράφει την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο κυπριακό μετά την απόρριψη του σχεδίου Ανάν τον Απρίλιο του 2004, η απόρριψη οποίου είναι αναμφίβολα ένα γεγονός ιστορικό στην μακράν πορεία του Κυπριακού.
Στην συνεισφορά του ο Κώστας Βενιζέλος με το τίτλο "Ο διαχρονικός ρόλος της Βρετανίας στο Κυπριακό" καταδεικνύει πως η Μεγάλη Βρετανία συνεχίζει μέχρι σήμερα να βρίσκεται, κυρίως από το παρασκήνιο, στο επίκεντρο των εξελίξεων το Κυπριακού. Η ανάμειξη της ασφαλώς επιβάλλεται από τα στρατηγικά της συμφέροντα τα οποία πολλές φορές την εκτρέπουν πέραν από κάθε νομιμότητα - δεν είναι τυχαίο που χαρακτηρίζονται ως ο ‘κακός δαίμονας’ της Κύπρου.
Τέλος, ο Φάνης Μαλκίδης καταθέτει το κεφάλαιο "Οικονομικές σχέσεις, εξωτερική και εσωτερική πολιτική και κοινωνία στη σύγχρονη Ρωσία", το οποίο αναλύει τη θέση της Ρωσίας μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, διάλυση η οποία σηματοδότησε μία σειρά από μεγάλες αλλαγές στο εσωτερικό του ρωσικού κράτους και στο διεθνές περιβάλλον.
Στο βιβλίο, έγινε προσπάθεια να προσδιοριστούν οι μεγαλύτερες προκλήσεις ασφάλειας για την Ελλάδα και την Κύπρο στο εγγύς τους περιβάλλον, όσο και ευρύτερα. Ασφαλώς δεν γίνεται εξάντληση των θεμάτων αλλά αναδεικνύονται τα σημαντικότερα. Αν ο συλλογικός τόμος συμβάλει σε μια πιο επαρκή πληροφόρηση για τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται και ακόμα περισσότερο αν ενεργοποιήσει γόνιμα τον προβληματισμό τότε μάλλον έχει πετύχει τον στόχο του.

Διαβάστε: Συλλογικό έργο (επιμ. Χρήστος Αλεξάνδρου- Φάνης Μαλκίδης), "Προκλήσεις Ασφάλειας για την Ελλάδα και την Κύπρο", εκδ. Παπαζήσης, Αθήνα, 2008.

Η αμερικανική εξωτερική πολιτική μετά τον ψυχρό πόλεμο

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και τα πρώτα χρόνια της επόµενης δεκαετίας συντελέστηκαν µερικές κοσµογονικές αλλαγές µε τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης στα εξ ων συνετέθη, τη διάλυση του Συµφώνου της Βαρσοβίας, την ενοποίηση των δύο Γερµανιών, τη διάλυση της Οµοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας και τους πολέµους που ακολούθησαν σε αυτήν και οι οποίοι εξακολουθούν να ταλανίζουν την περιοχή µας µέχρι σήµερα, τον πόλεµο της δυτικής συµµαχίας στο Κουβέϊτ εναντίον του Ιρακ κλπ. Όλα αυτά τα πολύ σηµαντικά γεγονότα, που σήµαναν το τέλος του «Ψυχρού πολέµου», έχουν έναν κοινό παρανοµαστή: Mέσω (ή λόγω) αυτών εγκαθιδρύθηκε η παγκόσµια µονοκρατορία των ΗΠΑ, ελλείψει οποιασδήποτε άλλης ισχυρής δύναµης ήσυνασπισµού δυνάµεων, που θα αποτελούσε το αντίπαλο δέος. Είναι αδιαµφισβήτητο γεγονός ότι την παρούσα χρονική στιγµή η υπεροχή των ΗΠΑ είναι πασιφανής σε όλους σχεδόν του τοµείς και αυτήν τους την υπεροχή έχουν τη δύναµη να την επιβάλλουν, «όπου δει», επεµβαίνοντας και διευθετώντας τις διεθνείς κρίσεις κατά το δοκούν.
Το βιβλίο αυτό αποτελείται από τρία κεφάλαια. Στο πρώτο εξετάζονται οι διάφορες σχολές (αποµονωτισµού, φιλελεύθερου ιδεαλισµού, πολιτικού ρεαλισµού) σε σχέση µε την επίδραση και τη διαµόρφωσή τους από τις αµερικανικές παραδόσεις, στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζεται η δοµή του µεταψυχροπολεµικού συστήµατος, όπου αναλύονται οι τάσεις που αναπτύσσονται στις ΗΠΑ, σχετικά µε τη µορφή του σηµερινού διεθνούς συστήµατος και το ρόλο που έχουν οι ΗΠΑ στη διαµόρφωσή του. Τέλος, στο τρίτο κεφάλαιο εξετάζεται η αµερικανική εξωτερική πολιτκή στην Ευρασία, οι ευρωαµερικανικές σχέσεις, καθώς και οι τάσεις που αναπτύσσονται για την αναδιάταξη του ευρωατλαντικού χώρου.

Διαβάστε: Κων/νου Αρβανιτόπουλου, "Η αμερικανική εξωτερική πολιτική μετά τον ψυχρό πόλεμο - Iδεολογικά ρεύματα", εκδ. Ποιότητα, Αθήνα, 2000.

Η σύγκρουση των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων με τη CIA στο Ιράκ

Σύμφωνα με πρόσφατες αποκαλύψεις του πρώην στελέχους της CIA Charles “Sam” Faddis, μονάδες των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (TSK) προσπάθησαν να παρεμποδίσουν τις κεκαλυμμένες επιχειρήσεις που διεξήγαγαν οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες στο Βόρειο Ιράκ το 2002, φθάνοντας πολύ κοντά σε ένοπλη σύγκρουση.
Στο βιβλίο του, με τίτλο "Operation Hotel California" που εξέδωσε πρόσφατα μαζί με τον Mike Tucker, αναφέρει ότι είχε τεθεί επικεφαλής μιας μονάδας της CIA που θα καθοδηγούσε το 10. Special Forces Group του Αμερικανικού Στρατού σε κουρδική περιοχή όπου υπήρχαν πληροφορίες για τη παρουσία της τρομοκρατικής οργάνωσης Ansar al Islam, που υποστήριζε της Al Qaeda. Έτσι, στις 10 Ιουνίου 2002, αρκετούς μήνες πριν την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ, η 8μελής ομάδα της CIA εισέβαλε στο Βόρειο Ιράκ για την αναζήτηση στοιχείων που να συνδέουν το Ιράκ με τη διεθνή τρομοκρατία. Οι ΤSK αντέδρασαν απαιτώντας να ενημέρωνονται για κάθε αποστολή, να στέλνουν δικούς τους παρατηρητές ενώ αρνήθηκαν οποιαδήποτε βοήθεια από την βάση του Incirlik. Στις απειλές των Τούρκων ότι θα συλληφθεί στέλεχος της CIA που θα περάσει τα τουρκικά σύνορα, ο Faddis φέρεται να προειδοποίησε ακόμα και για νεκρούς(“Turkish soldiers might die if anything would happen to the CIA official” γράφει χαρακτηριστικά). Στο βιβλίο του, ο πρώην πράκτορας της CIA προτείνει μεταξύ άλλων την ανεξαρτητοποίηση του Κουρδιστάν και απομάκρυνση όλων των τουρκικών στοιχείων από το Βόρειο Ιράκ.

Διαβάστε: Mike Tucker & Charles Faddis, Operation Hotel California - The Clandestine War Inside Iraq, Lyons Press, 2008.

Αρχείο Μιτρόκιν και σοβιετική δράση στην Ελλάδα

To 1992 ο επικεφαλής του τμήματος αρχείων της KGB Βασίλι Μιτρόκιν διέφυγε στην Βρετανία κατόπιν συννενόησης με τη βρετανική ΜΙ6, έχοντας στην κατοχή του χιλιάδες αντίγραφα με απόρρητες πληροφορίες από τη πολυετή θητεία του. Έκτοτε άρχισε να δημοσιεύει σε σειρά βιβλίων υπό το τίτλο "Aρχείο Μιτρόκιν" συγκλονιστικά στοιχεία για τις επιχειρήσεις της σοβιετικής υπηρεσίας στο εξωτερικό, ανάμεσα στα οποία αξίζει να αναφερθεί η παγίδευση της αμερικανικής πρεσβείας στη Μόσχα με τις σιδερόβεργες του κτιρίου να λειτουργούν ως ...κεραίες αναμετάδοσης των συνομιλιών στο εσωτερικό του. Η έκδοση του τελευταίου βιβλίου περιλαμβάνει στοιχεία για τη σοβιετική διείσδυση στην Ελλάδα, για την οποία πηγή αναφέρει ότι είχε ενημερωθεί και ο Ελληνας πρωθυπουργός Κ. Σημίτης το 1999. Εκτός από τη δράση κάποιων Ελλήνων κομμουνιστών, αναφέρθηκε η ύπαρξη τριών πρακτόρων στο ελληνικό ΥΠΕΞ, εκ των οποίων ο ένας λόγω της θέσης του βρισκόταν πολύ κοντά στη τότε πολιτική ηγεσία του υπουργείου ενώ έτερος αποπέμφθηκε καθώς φέρεται να ομολόγησε. Στη λίστα που έλαβε ο Έλληνας πρωθυπουργός αναφέρονταν συνολικά 10 ονόματα, μεταξύ των οποίων και εκείνο γνωστού επιχειρηματία. Στο βιβλίο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ύπαρξη πράκτορα της Μόσχας με αποστολή τη τοποθέτηση βόμβας σε τουρκικό προξενείο με σκοπό τη πρόκληση ελληνοτουρκικής κρίσης στη ΝΑ πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με πληροφορίες, προ ετών είχε αποκαλυφθεί και η παρουσία στελεχών της FSB, διαδόχου της KGB, στην Αθωνική Πολιτεία.

Διαβάστε: "Andrew Christopher & Vasili Mitrokhin: The Mitrokin Archive II, The KGB and the World, 2005".

"Είναι ανεξάρτητη η Ελλάς;"

Το τελευταίο άρθρο του αείμνηστου πρέσβη ε.τ. Μιχάλη Δούντα, "του συνεπέστερου, υπέρ των Ελλήνων, φορέα της προγονικής θουκυδίδειας σοφίας", όπως τον είχε χαρακτηρίσει ο Λ. Μαύρος στη "Σημερινή" (04/12/2006).

Είναι δυνατόν η Ελλάς, υπό τις ισχύουσες διεθνείς γεωπολιτικές, στρατηγικές, οικονομικές ισορροπίες να ασκήσει ανεξάρτητη εξωτερική και αμυντική πολιτική; Ποία τα όρια της ελληνικής ανεξαρτησίας;
Ως «κρατική ανεξαρτησία» εννοώ την ισχύ του κράτους. Ο βαθμός της εξαρτάται από παράγοντες όπως γεωπολιτικά πλεονεκτήματα, οικονομική ευρωστία, παιδευσιακή ανάπτυξη, κοινωνική συνοχή, το αγωνιστικό φρόνημα του λαού, η ικανότης της πολιτικής ηγεσίας, συγκλίσεις συμφερόντων με άλλα κράτη και παρόμοια. Ομως, κυρυφαία παράμετρος ανεξαρτησίας, η ένοπλος δυνατότητα του κράτους όταν αντιμετωπίζει απειλές κατά της εδαφικής ακεραιότητας, της αξιοπρέπειας και ελευθερίας του λαού.
Η Ελλάς αδυνατεί να ασκήσει πλήρως την κυριαρχία της λόγω ελλείμματος «ανεξαρτησίας». Το πλατύτερα γνωστό παράδειγμα διαφοροποίησης μεταξύ κυριαρχίας και ανεξαρτησίας προσφέρει η, για χρόνια τώρα, παρεμπόδιση της Ελλάδας να επεκτείνει νομίμως τα χωρικά της ύδατα μέχρι τα 12 μίλια. Διότι η προς τούτο θέλησή της κάμπτεται ενώπιον της υπέρτερης τουρκικής «πολεμικής ικανότητας» (war capability) και της συναφούς απειλής. Διότι η απειλή πολέμου, έστω και αν δεν διακηρύσσεται, υφέρπει λόγω της ενόπλου υπεροχής της Τουρκίας. Αποτέλεσμα, να προωθούνται «ανεπαισθήτως» και διαχρονικά οι τουρκικές διεκδικήσεις σε όλο το μέτωπο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Παράπλευρα αυτής της πολιτικής θωπειών και ψευδαισθήσεων περί τις τουρκικές προθέσεις είναι, αφενός μεν, η εξασθένηση του αγωνιστικού φρονήματος του λαού, βοηθούντος και του διάχυτου ευδαιμονισμού. Και αφετέρου, η επικίνδυνη υποβάθμιση του οπλοστασίου του κράτους, ιδίως στους καθοριστικούς τομείς της αεροπορικής, πυραυλικής και ηλεκτρονικής θωράκισης. Προς υποστήριξη αυτής της κατευναστικής πολιτικής συχνά διατυπώνεται το επιχείρημα ότι την ίδια, σε γενικές γραμμές, είχαν εφαρμόσει και προσωπικότητες της περιωπής και προσφοράς του Κωνσταντίνου Καραμανλή ή του χαρίσματος του Ανδρέα Παπανδρέου. Το φαινόμενο εξηγείται:
— Από τη φοβία από την οποία και οι δύο κατετρύχοντο έναντι της Τουρκίας. Δηλαδή την ιδεοληπτική πεποίθηση ότι σε ένοπλη αναμέτρηση των δύο χωρών η Ελλάς είναι «χαμένη από χέρι».
— Επακόλουθο αυτής της μοιρολατρικής εκτίμησης θα έπρεπε να είναι έμφαση στη βελτίωση της αμυντικής μας θωράκισης, ιδίως αεροπορικής, πυραυλικής και ηλεκτρονικής. Ωστόσο, οι τομείς αυτοί με την πάροδο των ετών παραμελήθηκαν. Διότι πολλές και πιεστικές οι ανάγκες ικανοποίησης άλλων κρισίμων παραμέτρων της κρατικής ευθύνης. Και, παράλληλα, οι δυνατότητες της οικονομίας ασφυκτικά περιορισμένες. Παρά ταύτα, το ποσοστό του προϋπολογισμού για τις αμυντικές δαπάνες εκυμαίνετο σε υψηλά επίπεδα. Ομως, όπως μου έλεγε παλαιότερα ξένος στρατιωτικός εμπειρογνώμονας, δεν ήταν τόσο θέμα δαπάνης αλλά επιλογών. Το αμυντικό μας δόγμα σε σχέση με την απειλή και τις γεωπολιτικές εξελίξεις στον περιρρέοντα χώρο παρουσιάζει ρωγμές, με κυριότερη το έλλειμμα της από αέρος θωράκισης. Σε αυτήν θα ’πρεπε να δοθεί απόλυτη έμφαση. Διότι οι λοιπές συνιστώσες της άμυνας θα μπορούσαν εύκολα να εξουδετερωθούν χωρίς την από αέρος κάλυψη. Στο σημείο αυτό ανακύπτουν σοβαρά ερωτήματα ως προς τις ευθύνες της στρατιωτικής ηγεσίας, αφού αυτή εισηγείται στην κυβέρνηση την ακολουθητέα αμυντική πολιτική.
— Άλλος παράγων, όχι αμελητέος, του δισταγμού της ηγεσίας να εντείνει την αμυντική προσπάθεια θα πρέπει να αναζητηθεί σε ανταγωνισμούς και ισορροπίες στην εσωτερική κομματική σκηνή.
— Προσέτι επιβάλλεται να συνεκτιμηθούν πιέσεις από συμμάχους και ετέρους. Ευεξήγητη, κατά συνέπεια, η ροπή της πολιτικής ηγεσίας σε παρηγορητικές ψευδαισθήσεις δυνατότητος έντιμης και συμπεφωνημένης επίλυσης των προβλημάτων με την Τουρκία, παρά το μεταξύ τους ανισοζύγιο ενόπλου ισχύος. Απότοκος αυτής της πραγματικότητας η νοοτροπία του «μη θίγειν τα κακώς κείμενα». Όμως, αυτή βλάπτει πολύ, ιδίως λόγω του δυναμισμού της Τουρκίας και της γεωπολιτικής κινητικότητας στα Βαλκάνια. Αντιθέτως, μπορεί να σημειωθεί θετική ή και σωτήρια εξέλιξη, αν ενίοτε αναλαμβάνονται «σταθμισμένοι κίνδυνοι» (calculated risks). Χαρακτηριστικό αυτής της καθησυχαστικής πολιτικής και το γεγονός ότι Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ ουδέποτε ετόλμησαν να φέρουν ενώπιον της Ολομελείας της Βουλής, προς ευρείας δημοσιότητος συζήτηση, θέμα αμυντικής πολιτικής και καταλληλότητας εξοπλισμών. Ποιές από τις παραμέτρους της «ανεξαρτησίας» είναι επιδεκτικές βελτίωσης; Πολλές, υπό την προϋπόθεση σωστής ιεράρχησης των προτεραιοτήτων της κρατικής δράσης, προώθησης ικανού ανθρώπινου δυναμικού και παραμερισμού των ποικιλώνυμων ομόσταβλων «καταφερτζήδων» που λυμαίνονται το κράτος. Ειδικότερα ως προς την οικονομία των εξοπλισμών υπενθυμίζεται ότι για την ξιπασμένη, νεοπλουτίστικη περιπέτεια των Ολυμπιακών Αγώνων ξοδεύτηκαν πέραν των 13 δισ. ευρώ. Με 9 δισ. θα μπορούσαν να αγορασθούν περίπου 150 πολεμικά αεροσκάφη τελευταίας γενεάς, μεταβάλλοντας υπολογίσιμα υπέρ μας τις ισορροπίες.
Αλλά και τώρα ακόμη, παρά τους διάφορους περιορισμούς της Ευρωπαϊκής Ενωσης, δυνατόν να βρεθούν κονδύλια προς ενδυνάμωση της άμυνας: να θεσμοθετηθεί αυτοδιοικούμενο, εκτός προϋπολογισμού Ταμείο Αμυνας τροφοδοτούμενο από πάνδημη ανταπόκριση, εθελοντικές χορηγίες στις οποίες καθοριστικά να συμβάλλουν οι μεγάλες κερδοφόρες επιχειρήσεις. Υφίσταται παρεμφερές προηγούμενο με το περίφημο λαχείο του στόλου. Όμως, για να δραστηριοποιηθεί ο λαός χρειάζεται εμπνέων, χαρισματικός ηγέτης που επιτέλους να πει ωμά, απερικόσμητη την αλήθεια για τον τουρκικό κίνδυνο. Να παύσει το παραμύθιασμα του λαού με «μαντζούνια» ελληνοτουρκικών διαλόγων δεδοκιμασμένων και εξ υπαρχής καταδικασμένων, αφού η Τουρκία θα ζητεί πάντα περισσότερα από όσα λογικώς θα μπορούσαμε να της προσφέρουμε χάριν συμφιλίωσης.
Και οι υποχρεώσεις μας έναντι των Ευρωπαίων εταίρων μας και της νατοϊκής συμμαχίας; Θα συμπορευόμαστε μαζί τους στα μεγάλα και ευρύτερα. Θα αξιοποιήσουμε συγκλίσεις με άλλα κράτη και μάλιστα με την αναδυομένη Ρωσία. Και αξιόπιστα, λόγω ένοπλης αποτρεπτικής δυνατότητας, θα διακηρύξουμε απολύτως αδιαπραγμάτευτα και θα προστατεύσουμε με κάθε θυσία ό,τι αφορά την εθνική μας ακεραιότητα, την ελευθερία και την αξιοπρέπεια όλου του έθνους. Η Τουρκία θα αντιληφθεί ότι θα πληρώσει βαρύ τίμημα για κάθε πράξη επεκτατικής θρασύτητας σε βάρος μας.
Οι εξ επαγγέλματος ρεαλιστές, ειρηνιστές και οι όμοιοι θα θεωρήσουν τις προεκτεθείσες απόψεις ουτοπιστική νεφελοβασία ρομαντικών. Ωστόσο, η ένοπλη τουρκική απειλή δεν είναι φαντασίωση, αλλά κατ’ εξοχήν ρεαλιστική, καθημερινή διαπίστωση. Οπως ρεαλιστική είναι η εκτίμηση ότι σε σχέσεις συγκρουσιακής συνύπαρξης, η ειρήνη, η ελευθερία και η αξιοπρέπεια του έθνους διασφαλίζονται, σε μεγάλο βαθμό υπολογίσιμα, μόνον από ισοζύγιο δύναμης, και δη ενόπλου.

Διαβάστε: Μιχάλη Δούντα, "Είναι ανεξάρτητη η Ελλάς; Συγκρουσιακή συνύπαρξη η σχέση Ελλάδος - Τουρκίας", εκδ. Κάκτος, Αθήνα 2006.

"Οι μειονότητες στην Τουρκία"

«Turkiye de yetmis iki bucuk millet war» (Στην Τουρκία υπάρχουν 72 εθνότητες)! Αυτή η παροιμία επαναλαμβάνεται συχνά και με χιουμοριστική διάθεση στους κύκλους της τουρκικής διανόησης, αποτελεί όμως μια αντανάκλαση της πραγματικότητας και απαγορευμένο θέμα για την Άγκυρα. Σε μια προσπάθεια να υποβαθμίσει αυτό τον αριθμό, ο πρώην Πρόεδρος της Τουρκίας Τουργκούτ Οζάλ είχε αναφερθεί σε μόλις 25 εθνότητες. Μέσα από την τακτική της γλωσσικής, θρησκευτικής και εθνικής αφομοίωσης, οι Τούρκοι «εξαφάνισαν» κάθε άλλη μειονότητα που διαβιεί στα όρια του κράτους τους, συμπεριλαμβανομένου του ελληνικού στοιχείου. Ο Τούρκος ερευνητής Φουάτ Ντουντάρ, βασιζόμενος στις επίσημες απογραφές της Στατιστικής Υπηρεσίας της Τουρκίας, αναδεικνύει στο βιβλίο του «Μειονότητες» την τακτική της Άγκυρας για την επίτευξη του στόχου "ένα έθνος, μία γλώσσα, μία πατρίδα".

Διαβάστε: Φουάτ Ντουντάρ, "Οι μειονότητες στην Τουρκία", εκδ. Infoγνώμων, Αθήνα, 2003.

Τοποθέτηση Κίσινγκερ στο ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων

Ο Χένρι Κίσινγκερ, μιλώντας προχθές στο περιθώριο του Συνεδρίου του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και κληθείς να σχολιάσει το ενδεχόμενο διεύρυνσης του ΝΑΤΟ με την Ουκρανία, τη Γεωργία και την ΠΓΔΜ, ως βαθύς γνώστης της ιστορίας αλλά και της περιοχής, απάντησε: «Αλλη η σημασία της Γεωργίας και της Ουκρανίας και άλλη της Μακεδονίας», προσθέτοντας ότι οι δύο πρώτες αποτελούν στρατηγικό ζήτημα για τις ΗΠΑ, κάτι που δεν ισχύει για την ΠΓΔΜ. Κατέληξε, μάλιστα, λέγοντας ότι «η Ελλάδα έχει ιστορικά δικαιώματα στο όνομα Μακεδονία».
Ο Χένρι Κίσινγκερ, εβραϊκής καταγωγής, διετέλεσε Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας κατά τη διακυβέρνηση Νίξον και υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της προεδρίας Τζέραλντ Φορντ. Θεωρείται οπαδός της ρεαλιστικής θεώρησης των Διεθνών Σχέσεων και στο σημαντικότερο βιβλίο του, "Διπλωματία", περιγράφει τους τρόπους με τους οποίους η τέχνη της διπλωματίας και η ισορροπία των δυνάμεων έχουν δημιουργήσει τον σημερινό κόσμο. Ο Χένρι Κίσινγκερ έχει στιγματιστεί στα μάτια όλων των Ελλήνων για τη φιλοτουρκική στάση του κατά την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το μαύρο καλοκαίρι του '74.

Διαβάστε: Χένρι Κίσινγκερ, "Διπλωματία," εκδ. Λιβάνης, Αθήνα, 1995.

"Διεθνής πολιτική 1945-2000"

Μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου και ιδιαίτερα μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, το διεθνές σύστημα μεταβάλλεται με ταχείς ρυθμούς και χαρακτηρίζεται από αστάθεια, ρευστότητα και αδυναμία πρόβλεψης. Η τάση αυτή δεν αναμένεται να αλλάξει, καθώς οι εξελίξεις θα συνεχίσουν να είναι ραγδαίες σε μια σειρά γεωγραφικών και θεματικών περιοχών. Πολλές από τις σημερινές συγκρούσεις και διεθνή προβλήματα έχουν μια μακρά και οδυνηρή ιστορία. Ορισμένα έχουν τις ρίζες τους στην αποικιοκρατία, άλλα στον Ψυχρό Πόλεμο και τον ανταγωνισμό ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης, ενώ αρκετά οξύνθηκαν (ή αμβλύνθηκαν) λόγω του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης. Για την καλύτερη κατανόησή τους είναι απαραίτητη η βαθιά γνώση του παρελθόντος, σε ό,τι αφορά τα ίδια τα γεγονότα, τις ευρύτερες διεθνείς τάσεις και εξελίξεις, καθώς και τα κίνητρα των μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο. Το βιβλίο αυτό αποτελεί βασικό εγχειρίδιο Διεθνούς Ιστορίας για πολλά πανεπιστημιακά τμήματα Διεθνών Σχέσεων στον αγγλοσαξονικό κόσμο. Καλύπτει την πολιτική ιστορία και τις διεθνείς εξελίξεις ολόκληρης σχεδόν της υφηλίου και αποτελεί ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για την καλύτερη κατανόηση πολλών από τα σύγχρονα προβλήματα.

Διαβάστε: Peter Calvocoressi, Διεθνής πολιτική 1945-2000, εκδ. Τουρίκη, Αθήνα, 2004.

«Η πτώση της CIA»

"Η πτώση της CIA" είναι ένα συγκλονιστικό χρονικό της δράσης των μυστικών υπηρεσιών και των τρομοκρατικών οργανώσεων και ταυτόχρονα ένα οδοιπορικό από τη φλεγόμενη Βηρυτό ως το Χαρτούμ και από το βόρειο Ιράκ ως το Τατζικιστάν. Στο βιβλίο αποκαλύπτονται τα πολιτικά παρασκήνια, η διαφθορά σε ανώτατα κλιμάκια της Ουάσινγκτον, αλλά και σκοτεινές, μέχρι τώρα, πτυχές της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Ο συγγραφέας του, Ρόμπερτ Μπάερ, διετέλεσε ανώτερο στέλεχος της Διεύθυνσης Επιχειρήσεων (DO) της CIA από το 1976 έως 1997, υπηρετώντας σε διάφορες περιοχές της Μέσης Ανατολής. Στο βιβλίο αυτό βασίστηκε το σενάριο της ταινίας "Syriana".

Διαβάστε: Ρόμπερτ Μπάερ, "Η Πτώση της CIA - Η αληθινή ιστορία ενός πράκτορα της CIA στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας", εκδ. Μέδουσα, Αθήνα 2005.

Προπαγάνδα - Η άγνωστη πτυχή μιας ένοπλης σύγκρουσης

Εκτός από τις επιχειρήσεις στο πεδίο της μάχης και τις εκατέρωθεν ηλεκτρονικές επιθέσεις, η σύγκρουση Γεωργίας-Ρωσίας ανέδειξε και το σημαντικό παράγοντα των ψυχολογικών επιχειρήσεων (ΨΕΠ). Οι ΨΕΠ μπορούν να διακριθούν σε 3 κατηγορίες με βάση το "στόχο" οπότε και εφαρμόζονται ανάλογα:

1. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τον εχθρό και τους υποστηρικτές του. Οι ΨΕΠ αποσκοπούν στην άσκηση προπαγάνδας για το περιορισμό της διάθεσης αντίστασης ή συνέχισης των συγκρούσεων.

2. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι πολίτες και οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας που διεξάγει τις ΨΕΠ με σκοπό την εμπέδωση της πίστης στο δίκαιο και αίσιο τέλος του αγώνα, τη μεγιστοποίηση των προσπαθειών και τη θωράκιση έναντι των εχθρικών ΨΕΠ.

3. Η τρίτη κατηγορία αφορά συμμαχικές ή φίλιες χώρες και ομάδες ανθρώπων. Οι ΨΕΠ αποσκοπούν στη συμπαράσταση και υποστήριξη τους.

Η προπαγάνδα ανάλογα με τη πηγή που τη παρουσιάζει, μπορεί να διακριθεί σε 3 είδη:

Α. Η λευκή προπαγάνδα διεξάγεται από πηγή που γνωστοποιεί τη ταυτότητά της και είναι γνωστή στο στόχο. Η επισημότητα της πηγής και το κύρος του μεταδιδόμενου μηνύματος αποτελούν τα βασικά της πλεονεκτήματα.

Β. Η φαιά προπαγάνδα διεξάγεται από άγνωστη πηγή,οπότε προσεγγίζει ευκολότερα το στόχο ενώ χρησιμοποιεί μεθόδους κυρίως επίκλησης στο συναίσθημα και μέσα που δεν υπόκεινται σε κανόνες δικαίου και ηθικής.

Γ. Η μαύρη προπαγάνδα διεξάγεται από πηγή με ψεύτικη ταυτότητα η οποία παρουσιάζεται από ουδέτερη ως φιλική ενώ στη πραγματικότητα είναι εχθρική. Αποτελεί τη πιο ακραία μορφή προπαγάνδας, εκμεταλλεύεται τυχόν αδυναμίες στο στρατόπεδο του αντιπάλου και χρησιμοποιεί συχνά μέσα όπως διασπορά ψευδών ειδήσεων, φημών, πλαστογραφία κλπ.

Διαβάστε: Gustave Le Bon, "Ψυχολογία των Μαζών", εκδ. Ζήτρος, 1996.

"Aποτροπή και πυρηνική στρατηγική"

Στο βιβλίο του καθηγητή Διεθνών Σχέσεων Ηλία Κουσκουβέλη θα βρει κανείς σηµαντικό αριθµό πληροφοριών για την περίοδο αυτή που προετοίµασε την είσοδο του διεθνούς συστήµατος στο σηµερινό παγκοσµιοποιηµένο περιβάλλον. Η ψυχροπολεµική περίοδος διαιρείται στο παραπάνω βιβλίο σε υποπεριόδους, όχι χρονολογικά, αλλά όπως κάνουν πάντα οι θεωρητικοί συγγραφείς: µε βάση το δεσπόζον χαρακτηριστικό, που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ένα οπλικό σύστηµα. Έτσι, στην εποχή αυτή, που είναι ταυτόχρονα και πυρηνική εποχή, το βιβλίο επισηµαίνει την περιόδο των βοµβαρδιστικών, την περίοδο των πυραύλων αλλά και την περίοδο των δορυφόρων οργανώνοντας και αναλύοντας παράλληλα τη λογική ανταγωνισµού των εξοπλισµών µεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ.
Αναφορικά µε τις αµυντικές εξελίξεις σε περιφερειακό για την Ελλάδα επίπεδο, το βιβλίο του Ηλία Κουσκουβέλη επαναφέρει τη συζήτηση για τη σχέση ανταγωνισµού και αποτροπής µεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας τόσο στη συµβατική όσο και στην πυρηνική της διάσταση. Μας εισάγει λοιπόν στο ενδεχόµενο πυρηνικοποίησης του γεωπολιτικού µας χώρου δίνοντας έµφαση σε τρεις διαπιστώσεις:

1. ότι τα οποιαδήποτε αµυντικά δόγµατα πρέπει να στηρίζονται σε µια πραγµατική βάση ισχύος.

2. ότι οι αποτελεσµατικές συµφωνίες (ελέγχου των εξοπλισµών) στηρίζονται σε πραγµατικές ισορροπίες ισχύος.

3. ότι είναι δυνατό, τουλάχιστον προσωρινά, ακόµη και ο ασθενέστερος να αποτρέπει αποτελεσµατικά τον ισχυρότερο.

Το βιβλίο δίνει επίσης βαρύτητα στην πολιτική χρήση των πυραυλικών όπλων, η οποία και γενικότερα καταγράφηκε ως «διπλωµατία των πυραύλων». Η εποχή της πληροφορίας, που επίσης περιγράφεται στο αναφερόµενο βιβλίο, επιδιώκει αρχικά ν’ αποδείξει ότι το διάστηµα κατακτήθηκε από στρατιωτικά µέσα και για στρατιωτικούς λόγους. Οι στρατιωτικοί δορυφόροι ήταν δορυφόροι που πρόσφεραν πληροφορίες και συνέβαλαν στο να αποτιµήσουν οι δύο πλευρές τον µεταξύ τους συσχετισµό ισχύος, να οικοδοµήσουν την πυρηνική τους στρατηγική και να αναπτύξουν συστήµατα στρατηγικών όπλων. Το εν λόγω βιβλίο στη συνέχεια αναλύει εύστοχα τη σταθεροποιητική και αποσταθεροποιητική λειτουργία των διαφόρων κατηγοριών δορυφόρων. Η παρουσίαση αυτή επεξηγεί το ρόλο των δορυφόρων στη δροµολόγηση της πολτικής ελέγχου των εξοπλισµών, αλλά και στη διεξοδική ανάλυση του πλαισίου στρατηγικών συµφερόντων, µεταξύ των πρωταγωνιστών του διεθνούς συστήµατος κατά τη συγκεκριµένη ψυχροπολεµική περίοδο.

Διαβάστε: Ηλία Κουσκουβέλη, "Aποτροπή και πυρηνική στρατηγική - Θεωρία διεθνών σχέσεων στον ψυχρό πόλεμο", εκδ. Ποιότητα, Αθήνα, 2002.

Εγκληματίας πολέμου ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ;

Ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, σημερινός ηγέτης των Τουρκοκυπρίων, 22χρονος το 1974, βρισκόταν στην Τουρκία στις 20/07/74 όταν άρχισε η τουρκική εισβολή. Αποβιβάστηκε στην Κερύνεια, αμέσως μετά την κατάληψή της από τις μονάδες της 39ης Μεραρχίας στις 23/07/74. Έκτοτε ανέλαβε υπηρεσία ως ένοπλος «μουτζαχίντ» της ΤΜΤ σε όλο το διάστημα των πολεμικών επιχειρήσεων, κατά τη διάρκεια της παραβιαζόμενης από τον Αττίλα-1 «εκεχειρίας» (22.7-13.8.74), όπως και κατά τον Αττίλα-2 (14-17.8.74) και αργότερα. Συγκεκριμένοι Τούρκοι αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και οπλίτες, που υπηρέτησαν στις μονάδες εισβολής κι έδωσαν μαρτυρίες στον δημοσιογράφο Ρόνι Αλάσορ κατέθεσαν ότι οι Τ/κ «μουτζαχίντ» επέδειξαν πολύ αγριότερης ακρότητας μεταχείριση εναντίον των Ε/κ αιχμαλώτων. Ο ίδιος ο Ταλάτ στη «Ζαμάν» το 2006, όταν ρωτήθηκε για την πολεμική του δράση του '74, δήλωσε ότι «είναι πράγματα που δεν μπορούν να ειπωθούν». Όταν ο Ντενκτάς ομολόγησε ότι Τ/κ «μουτζαχίντ» εκτελούσαν ("για αντεκδίκηση") τους αιχμαλώτους, απαντούσε στον Σταύρο Σιδερά του τηλεοπτικού σταθμού «Σίγμα» που τον ρώτησε συγκεκριμένα για τους 85 αγνοουμένους της μάχης Καραβά - Λαπήθου, της 6ης Αυγούστου 1974 (εκ των οποίων, οι τριάντα, του 70ου Τάγματος Μηχανικού, ήσαν συνάδελφοι του Σιδερά στο 70ΤΜΧ, άλλοι 49 του 256Τ.Π. και έξι του 286Μ.Τ.Π). Ο 22χρονος τότε «μουτζαχίντ» Ταλάτ, πού ήταν άραγε και τι γνωρίζει για το μακελειό Καραβά-Λαπήθου και την τύχη των 85 αγνοουμένων της 6ης Αυγούστου 1974;

Είναι δυνατόν να διεξάγεται η όποια διαπραγμάτευση για το μέλλον της Κύπρου με κάποιον που ήταν παρών στις ομαδικές εκτελέσεις των Ελλήνων Κυπρίων αδηλώτων αιχμαλώτων, μαχίμων και αμάχων;

Διαβάστε: Ρόνι Αλάσορ, Διαταγή: "Εκτελέστε τους Αιχμαλώτους!", εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 2002.

"Το ταξίδι ενός εθελοντή"

Από τον Απρίλιο του 1992 που ξεκίνησε ο πόλεμος στην πρώην ενωμένη Γιουγκοσλαβία έως και τον Νοέμβριο του 1995 που έληξε, αρκετοί Έλληνες ηλικίας 18 έως και 35 ετών πήραν μέρος σε αυτόν εθελοντικά μέσα από τις γραμμές του Σερβοβοσνιακού στρατού. Ορισμένοι τραυματίστηκαν, κάποιων η τύχη ακόμα αγνοείται. Μέσα από το βιβλίο θα φανούν μερικοί να προσφωνούνται με τα μικρά τους ονόματα.Το βιβλίο αυτό δεν έχει σκοπό να ηρωποιήσει όλα αυτά τα παιδιά. Όμως είναι σίγουρο πως σε αυτήν την Ελλάδα, την Ελλάδα της δανεικής χλιδής και της ιστορικής αμνησίας, υπήρξαν κάποιοι Έλληνες που βάδισαν αντίθετα στο ρεύμα, που ξεπερνώντας τον εαυτό τους ξεπέρασαν την ψυχή αυτής ακριβώς της Ελλάδας, που σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν, που ο κόσμος συζήτησε γι΄αυτούς, που το ελεύθερο πέταγμα τους ενσάρκωσε την ιδέα του δυνατού πατριωτισμού και της ελεύθερης τόλμης. Για αυτούς τους Έλληνες θα διαβάσετε, με τις αδυναμίες και τα προτερήματά τους, τις σκέψεις και τις ιδέες τους, τους Έλληνες εθελοντές. Ένας από αυτούς είναι και ο Κυριάκος Καθάριος συγγραφέας του βιβλίου "Το ταξίδι του Εθελοντή" στο οποίο περιγράφει τις μνήμες του από την συμμετοχή του στον πόλεμο της Σερβίας.

Διαβάστε: Kυριάκου Καθάριου, "Το ταξίδι ενός εθελοντή", εκδ. Πελασγός, Αθήνα, 2007.

"Εν oνόματι της Μακεδονίας"

Το βιβλίο έχει θέμα το δεκαοκταετή διπλωματικό πόλεμο για το όνομα (1990-2008). Ο συγγραφέας αναλύει συστηματικά τα γεγονότα με σκοπό να συνθέσει τη συνολική εικόνα, κατά τρόπο απλό και προσιτό για το μέσο αναγνώστη. Παρ’ ότι η αποκάλυψη επιμέρους νέων στοιχείων δεν είναι κεντρικός στόχος, το βιβλίο προσκομίζει αρκετές νέες πληροφορίες για κρίσιμες καμπές της διπλωματικής διελκυστίνδας. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι ανασκευάζει πολλές από τις κατεστημένες στερεότυπες αντιλήψεις της ελληνικής κοινής γνώμης και κυρίως της επίσημης εξωτερικής πολιτικής. Αποκαλύπτοντας στοιχεία για τη μυστική διαβούλευση στη διάρκεια της τελευταίας κυβέρνησης Σημίτη και επί υπουργίας Γ. Παπανδρέου στο ΥΠΕΞ, όπου οι πλευρές, σύμφωνα με τις δηλώσεις των ίδιων των πρωταγωνιστών, είχαν φθάσει κοντά σε συμφωνία στο όνομα «Γκόρνα Ματσεντόνια» (Ανω Μακεδονία), ο Στ. Λυγερός περιγράφει την αλλαγή πλαισίου στις σχέσεις των δύο χωρών μετά την κυβερνητική αλλαγή του 2004.
Ενθερμος υποστηρικτής της επιλογής της άσκησης βέτο στο ΝΑΤΟ ως ισχυρού μοχλού πίεσης προς την ΠΓΔΜ, ο συγγραφέας παρουσιάζει με παραπομπές σε δηλώσεις και τοποθετήσεις των πρωταγωνιστών, αλλά και σε αποκλειστικές πληροφορίες που ο ίδιος είχε συλλέξει, το πώς διαμορφώθηκε μετά τη Σύνοδο Κορυφής του Βουκουρεστίου το πλαίσιο για την αναζήτηση λύσης στη διαφορά του ονόματος.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιχειρηματολογία του Στ. Λυγερού εναντίον της προτεινόμενης ονομασίας «Νέα Μακεδονία», καθώς θεωρεί ότι συντηρεί τον «μακεδονισμό», και η προτίμηση που δείχνει σε ονόματα όπως «Ανω Μακεδονία», η «Μακεδονία του Βαρδάρη», με καλύτερη εκδοχή μάλιστα τη μονολεκτική γραφή τους («Γκορναματσεντόνια» ή «Βαρνταρματσεντόνια»).

Διαβάστε: Σταύρου Λυγερού, Εν oνόματι της Μακεδονίας - ο διπλωματικός πόλεμος για το όνομα, εκδ. Λιβάνης, Αθήνα, 2008.

"Προ - Ίμια Πολέμου: Από τα Σεπτεμβριανά στην Κρίση των Ιμίων (1955-1996)"

Μισός αιώνας ακήρυχτου ελληνοτουρκικού πολέμου. Για πρώτη φορά εξιστορούνται και αξιολογούνται οι επτά μεγάλες κρίσεις από το 1955 έως το 1996.
Ποια ήταν τα λάθη των ελλήνων πρωθυπουργών στο χειρισμό των κρίσεων; Τι είδους συνωμοσίες, ίντριγκες, πετρελαϊκά συμφέροντα, αλλά και ηρωικές ανοησίες υποδαύλισαν τα γεγονότα; Πώς οι ΗΠΑ παρεμβαίνουν ακαριαία σε ρόλο κηδεμόνα μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας; Ποιος ο ρόλος των ΜΜΕ και του χαρακτήρα των Ελλήνων πολιτικών ηγετών στην κλιμάκωση της κρίσης; Πώς η έλλειψη ελληνικού κέντρου αποφάσεων και η διαρκής απειλή πολέμου από το τους Τούρκους στρατηγούς καθιστούν μαθηματικά βέβαιο ένα θερμό επεισόδιο, ή μια PAX TURKOAMERICANA.

Διαβάστε: Κώστα Μαρδά, Προ-Ίμια Πολέμου: Από τα Σεπτεμβριανά στην Κρίση των Ιμίων (1955-1996), εκδ. Ποντίκι, Αθήνα, 2005.

Φαρμακονήσι 27-4-1997: Ένα «ασήμαντο» επεισόδιο (ή αλλιώς: πώς αντιμετωπίζεται η τουρκική επιθετικότητα...)

Την Κυριακή του Πάσχα 27 Απριλίου 1997, όλος ο θρησκευόμενος Ελληνισμός εόρταζε περνώντας στιγμές οικογενειακής θαλπωρής που προσφέρουν αυτές οι θείες ημέρες. Στις απομακρυσμένες ελληνικές νησίδες του Ανατολικού Αιγαίου, οι ακρίτες πέρασαν ένα λιτό Πάσχα, ευχόμενοι ο ένας στον άλλο και με την ελπίδα ο επόμενος εορτασμός να τους βρει κοντά στις οικογένειες τους. Το Φαρμακονήσι είναι μία από αυτές τις νησίδες, της οποίας η φύλαξη είχε κριθεί απαραίτητη λόγω της πολύ μικρής αποστάσεως που την χωρίζει από τα μικρασιατικά παράλια. Οι συνθήκες αυτές, καθιστούσαν την νησίδα ανέκαθεν χώρο προτιμήσεως των λαθρεμπόρων για την εγκατάλειψη λαθρομεταναστών σε ελληνικό έδαφος. Την ημέρα αυτή, η φρουρά των ανδρών του 521 Τάγματος Πεζοναυτών βρέθηκε αντιμέτωπη με μία απρόσμενη κατάσταση. Από τον Νότο φάνηκε η φιγούρα ενός υποβρυχίου με πορεία προς Βορρά. Ο επικεφαλής αξιωματικός ενημερώθηκε από τους άνδρες του φυλακίου στο Ακρωτήριο Ψαλίδι που εντόπισε το υποβρύχιο και έσπευσε αμέσως επιτόπου. Η αναγνώριση με τα κυάλια αποκάλυψε ότι επρόκειτο για to υποβρύχιο Yildiray (S350) του Τουρκικού Ναυτικού. Ακριβώς στο κρίσιμο αυτό σημείο, η επικοινωνία της φρουράς με την προϊσταμένη διοίκηση, απεδείχθη αδύνατη. Ενώ υπήρχε επαφή με το παρατηρητήριο του Πολεμικού Ναυτικού, ο επικεφαλής της φρουράς δεν στάθηκε δυνατό να αποκτήσει επαφή με την προϊσταμένη διοίκηση. Αντιμέτωπος με αυτή την κατάσταση, προτίμησε να αναλάβει πρωτοβουλία αντί να αδρανήσει. Ήταν φανερό ότι το υποβρύχιο έπλεε εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων και συνεχώς πλησίαζε στο Φαρμακονήσι.

Ο επικεφαλής ανέλαβε δράση. Το στοιχείο πολυβόλου FN MAG των 7,62 mm άνοιξε πυρ εναντίον του στόχου ο οποίος ευρίσκετο σε απόσταση 800 μέτρων περίπου από το νότιο άκρο της νήσου. Περί τα 200 φυσίγγια εβλήθησαν από το όπλο. Οι Πεζοναύτες διέκριναν καθαρά τις βολίδες που κτυπούσαν τον μαύρο όγκο του υποβρυχίου. 0 επικεφαλής, βλέποντας ότι το υποβρύχιο συνεχίζει την πορεία του, διέταξε το στοιχείο αντιαρματικού STRIM 89 να ανοίξει πυρ. Δύο βλήματα εκτοξεύτηκαν, δίχως όμως αποτέλεσμα. Ο στόχος βρισκόταν εκτός του μέγιστου βεληνεκούς του όπλου. Ωστόσο η έκρηξη των βλημάτων στο νερό, συνέγειρε το πλήρωμα του υποβρυχίου, το οποίο άρχιζε διαδικασίες ταχείας καταδύσεως. Στο μεταξύ, ο επικεφαλής είχε μετακινηθεί ταχέως στο Βόρειο άκρο της νησίδος, στο Ακρωτήριο Γέροντα, όπου υπήρχε άλλο φυλάκιο, συνεχίζοντας να παρακολουθεί τις κινήσεις του στόχου. Αν και είχε αρχίσει η τάξη ενός στοιχείου όλμου των 60 mm, τα χρονικά περιθώρια δεν επέτρεψαν την χρήση του. Στην νέα θέση, ευρίσκετο άλλο στοιχείο πολυβόλου. Στο ύψος αυτό, το υποβρύχιο είχε αρχίσει να καταδύεται. Μέχρι να χαθεί κάτω από την επιφάνεια της θαλάσσης, το πολυβόλο αυτό είχε βάλει άλλα 200 περίπου φυσίγγια.
Η γνωστοποίηση του περιστατικού στην Αθήνα, κινητοποίησε το ΓΕΕΘΑ που λειτουργούσε στους ρυθμούς των εορταστικών ημερών. Οι επιτελείς έσπευσαν να ενημερωθούν και να διαπιστώσουν ενέργειες και προθέσεις του εχθρού. Στην περιοχή του Φαρμακονησίου, επικρατούσε πλήρης ησυχία. Κανένα τουρκικό σκάφος δεν έκανε την εμφάνιση του. Η εικόνα που σχηματίστηκε σύντομα, ήταν καθησυχαστική. Η κίνηση του τουρκικού υποβρυχίου δεν υπέκρυπτε κάποια απειλή για την ελληνική φρουρά. Η ξαφνική όμως εμφάνιση του και η διακοπή των επικοινωνιών, οδήγησε στην ανάληψη πρωτοβουλίας η οποία στο τέλος δεν είχε δυσάρεστες συνέπειες. Την πραγματικότητα αυτή φαίνεται ότι αντιλήφθηκε και η τουρκική πλευρά. Στην Άγκυρα επικρατούσε άκρα σιωπή. Καμμία διαμαρτυρία, ούτε καν υποτονική και σε χαμηλό επίπεδο, δεν έγινε. Ούτε από το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, ούτε σε στρατιωτικό επίπεδο. Οι Τούρκοι δεν θεώρησαν καν σκόπιμο να ζητήσουν εξηγήσεις. Παρόμοια ήταν και η ελληνική αντίδραση. Το περιστατικό της 27ης Απριλίου 1997, ήταν σαν να μην έγινε ποτέ. Από πληροφορίες που έγιναν αργότερα γνωστές, ο κυβερνήτης του υποβρυχίου καθαιρέθηκε των καθηκόντων του, το δε Yildiray πέρασε αρκετό χρονικό διάστημα σε επισκευές, εξαιτίας των πολλαπλών πληγμάτων που είχε δεχθεί στον πύργο.Το συμπέρασμα που εξάγεται είναι διαχρονικά διαπιστωμένο: όταν η τουρκική πλευρά αντιμετωπίσει εξαρχής δυναμική στάση, δεν τολμά να αντιδράσει. Η μόνη δύναμη που υπολογίζουν οι Τούρκοι, είναι η δύναμη των όπλων.

Το άγνωστο αυτό περιστατικό στην ελληνική κοινή γνώμη, αποτελεί ένα ακόμα κομμάτι του πολέμου χαμηλής εντάσεως που διεξάγεται στο Αιγαίο για την υπεράσπιση της Ελληνικής εδαφικής ακεραιότητας. Τα παραπάνω δημοσιεύονται με την άδεια του συγγραφέα-εκδότη Σάββα Δ. Βλάσση.

Διαβάστε: Σ. Δ. Βλάσση, "IMIA 1996-2006 Αποκαλύψεις", εκδ. Δούρειος Ίππος, Αθήνα, 2006.

"Άκρως απόρρητο - ειδικού χειρισμού"

Κυκλοφόρησε η «κατάθεση μνήμης και στοχασμών» - σύμφωνα με τον συγγραφέα- των διπλωματικών εμπειριών του πρέσβη ε.τ. κ. Χρ. Ζαχαράκι με τον συμβολικό τίτλο «Ακρως απόρρητο - Ειδικού χειρισμού». Πρόκειται για αποσπάσματα από το προσωπικό ημερολόγιο του συγγραφέα, το οποίο ο ίδιος τήρησε συστηματικά από τον Αύγουστο 1979 ως το 2002. Μετά από 15ετή επαγγελματική διαδρομή σε διάφορες θέσεις πρεσβευτικών και προξενικών Αρχών, περιλαμβανομένης και της τριετούς θητείας του ως σύμβουλος στην πρεσβεία Λευκωσίας, τοποθετήθηκε πρέσβυς της Ελλάδος στην Κύπρο το 1979, όπου παρέμεινε μέχρι το 1986. Στη συνέχεια, ορίστηκε μόνιμος αντιπρόσωπος στο ΝΑΤΟ και το 1989 διαπιστεύθηκε πρέσβυς στην Ουάσιγκτων. Επέστρεψε στην Αθήνα το 1993, αφού είχε, εν τω μεταξύ, διαπραγματευτεί την Ελληνο-Αμερικανική Αμυντική Συμφωνία του 1990, και ανέλαβε τη γενική γραμματεία του υπουργείου Εξωτερικών μέχρι το 1994. Ακολούθως, τοποθετήθηκε μόνιμος αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ, όπου διαπραγματεύτηκε την Ενδιάμεση Συμφωνία του 1995 με τα Σκόπια, καθώς και το θέμα της ονομασίας τους έως το 1999, οπότε μετατέθηκε ως πρέσβυς στο Λονδίνο. Παραιτήθηκε από το Διπλωματικό Σώμα τον Μάιο του 1999 και εξελέγη ευρωβουλευτής τον Ιούνιο του ίδιου έτους και αντιπρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2002. Ο Χρ. Ζαχαράκις προβάλλει στις 823 σελίδες του βιβλίου του «τους πρωταγωνιστές αλλά και τους κομπάρσους των διπλωματικών διεργασιών και εξελίξεων έξω από σκοπιμότητες και δημοσιοσχεσιακές παραμέτρους, τον πραγματικό χαρακτήρα τους, τις εσωτερικές διαθέσεις και προθέσεις τους, τις αντιστάσεις και αντοχές τους, τα προτερήματα και τις μειονεξίες τους,τα συμπλέγματα και τις φιλοδοξίες τους» όπως γράφει ο ίδιος.

Απόσπασμα του βιβλίου για το ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων
"Ως προς το Σκοπιανό, τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το πρόβλημα ελάχιστη, αν μη μηδαμινή, κατανόηση έβρισκε μεταξύ όλων των παρατάξεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Αντίθετα, πλείστοι ευρωβουλευτές επέκριναν, κατ΄ επανάληψη, την ελληνική αξίωση περί του ονόματος της «Δ.Μ.», την οποίαν όλοι ανεξαιρέτως αποκαλούσαν με το «συνταγματικό» όνομά της. Μερικοί, μάλιστα, συνήθιζαν να ειρωνεύονται ανοιχτά την ελληνική στάση, όπως ο Γερμανός Χριστιανοδημοκράτης Laschet που πρότεινε, πολλές φορές, μεταξύ αστείου και σοβαρού, να αποκαλείται και η Ελλάς με το προηγούμενο όνομά της, ως «πρώην Βασίλειο της Ελλάδος», κατ΄ αντιστοιχία προς το «πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας». Μετά την τρίτη ή την τέταρτη επανάληψη του ευφυολογήματός του, δεν κρατήθηκα και του υπέδειξa από την έδρα του προεδρείου της Επιτροπής, προκαλώντας τους καγχασμούς ορισμένων και τους μορφασμούς άλλων, ότι θα έπρεπε να προσέχει περισσότερο τις εισηγήσεις του, γιατί, άλλως, κινδύνευε να βρεθεί αντιμέτωπος με πρόταση να μνημονεύεται η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ως «πρώην Γ΄ Ράιχ»!"

Διαβάστε: Ζαχαράκι Χρήστου, Άκρως απόρρητο - ειδικού χειρισμού, εκδ. Λιβάνης, Αθήνα, 2008.

"Tα Τεθωρακισμένα στην Κύπρο"

Τα Τεθωρακισμένα αποτελούν σε όλους τους στρατούς ένα επίλεκτο Όπλο, διακρινόμενο από πειθαρχία, τεχνική κατάρτιση και ηθικό. Το 1964, αξιωματικοί των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων ανέλαβαν να συγκροτήσουν εκ του μηδενός την Εθνική Φρουρά της Κύπρου. Μεταξύ των άλλων Όπλων συγκροτήθηκαν και Τεθωρακισμένα, η ανάγκη των οποίων είχε γίνει φανερή από τα πρώτα κιόλας επεισόδια με τους Τουρκοκυπρίους. Η ιστορία της συγκροτήσεως, εξελίξεως και δράσεως των Τεθωρακισμένων στην Κύπρο, είναι το θέμα αυτού του βιβλίου. Ο συγγραφέας, με επιμέλεια και πολυετή έρευνα έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό της πολεμικής ιστορίας της Κύπρου. Αρχής γενομένης από ορισμένα αυτοσχέδια τεθωρακισμένα, τα οποία υπήρξαν καρπός του ελληνικού δαιμονίου, σταδιακά η Εθνική Φρουρά απέκτησε αξιόλογες τεθωρακισμένες δυνάμεις. Αυτές, βασίστηκαν κυρίως σε υλικό σοβιετικής προελεύσεως, το οποίο όμως χρησιμοποιήθηκε από ένα στράτευμα οργανωμένο και εκπαιδευμένο σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα. Η μυστική ανάπτυξη της Ελληνικής μεραρχίας στην Κύπρο την περίοδο 1964-1967, παρόλο που αυτή δεν ενεπλάκη σε επιχειρήσεις, είναι μία από τις άγνωστες σελίδες ιστορίας. Η μεραρχία διέθετε οργανικές δυνάμεις τεθωρακισμένων, με υλικό αμερικανικής προελεύσεως, που σε συνδυασμό με το υπάρχον σοβιετικής προελεύσεως υλικό της Εθνικής Φρουράς, συνέθεσαν ένα ισχυρό, όσο και ασυνήθιστο σύνολο. Το βιβλίο, περιγράφει αρχικώς την σταδιακή ανάπτυξη και εξέλιξη των Τεθωρακισμένων στην Κύπρο, σε συνδυασμό με τις περιορισμένης κλίμακας επιχειρήσεις στις οποίες ενεπλάκησαν, μέχρι το 1974. Στην συνέχεια, όπως είναι φυσικό, ο κύριος όγκος της εργασίας καλύπτει την περίοδο των πολεμικών επιχειρήσεων του Ιουλίου – Αυγούστου 1974. Το εγχείρημα του συγγραφέα να συνθέσει μία ολοκληρωμένη εικόνα για την συνολική δράση των Τεθωρακισμένων ήταν ιδιαίτερα δύσκολο, δεδομένου ότι οι μονάδες τους δεν έδρασαν συγκεντρωτικά αλλά τμηματικά, διασπασμένες σε ουλαμούς ανά την νήσο. Παρά ταύτα, βασιζόμενος σε μεγάλο βαθμό σε διασταύρωση προσωπικών αφηγήσεων πολεμιστών, το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικό όσο και ενδιαφέρον.
Τα διδάγματα που εξάγονται, όχι μόνο για τον επαγγελματία στρατιωτικό αλλά και για τον απλό μελετητή των επιχειρήσεων κατά την τουρκική εισβολή, είναι σημαντικά. Το βιβλίο περιλαμβάνει πλούσιο φωτογραφικό υλικό, αποτελούμενο από 150 περίπου φωτογραφίες. Η πλειοψηφία αυτών είναι σπάνιες και δημοσιεύονται για πρώτη φορά ενώ ορισμένες φωτογραφίες προέρχονται από τουρκικά αρχεία. Επιπλέον, για την καλύτερη αποτύπωση των περιγραφομένων, περιλαμβάνονται έγχρωμοι χάρτες και πλευρικές καλλιτεχνικές απεικονίσεις των κύριων τύπων τεθωρακισμένων που χρησιμοποιήθηκαν από την Εθνική Φρουρά.

Διαβάστε: Ιωάννη Μαμουνιδάκη, "Τα Τεθωρακισμένα στην Κύπρο", εκδ. Δούρειος Ίππος, Αθήνα, 2008.

"Ελληνική εξωτερική πολιτική"

Εξαιρετικά διαφωτιστικό για τη διαμόρφωση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είναι το βιβλίο του Γ. Βοσκόπουλου, επίκουρου καθηγητή Διεθνών Σχέσεων του Παν/μιου Μακεδονίας. Οπως αναφέρει και ο πρόλογος, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1923 και τη συντριβή της ελληνικής Μεγάλης Ιδέας η Ελλάδα θεμελίωσε την εξωτερική της πολιτική και διπλωματική της δραστηριότητα στην προστασία της εδαφικής ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας της χώρας, με στόχο την παγίωση της ειρήνης και την "προαγωγή της συνεργασίας στο ιδιαίτερο γειτονικό περιβάλλον της". Ξεχωρίζω ένα σημείο που αναφέρεται στην άσκηση αμερικανικών πιέσεων για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ:
"Η Ουάσιγκτον θεωρεί την Τουρκία χώρα κλειδί για την σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή, κάτι που οδήγησε τις ΗΠΑ να ασκήσουν πιέσεις, ενίοτε άκομψα, προς την ΕΕ. Ο μακροστρατηγικός σχεδιασμός των ΗΠΑ αντιμετωπίζει Ελλάδα και ΗΠΑ ως ενιαίο χώρο που επιθυμεί να ελέγξει και να σταθεροποιήσει. Η αμερικανική στρατηγική μπορεί να συνοψιστεί σε μία μελέτη του Rand Corporation που υπογραμμίζει:
«Οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται γιατην εξέλιξη των ελληνο-τουρκικών σχέσεων, αφού οι δύο χώρες αποτελούν privotal states. Αυτό συμβαίνει καθώς η μεταξύ τους σχέση αφορά δύο διαχρονικούς συμμάχους των ΗΠΑ (μέλη του ΝΑΤΟ) αλλά και διότι επηρεάζει τα δρώμενα σε περιοχές στρατηγικής σημασίας για την Ουάσινγτον. Αυτό επιβάλλει στις ΗΠΑ να στηρίξουν στην Τουρκία τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την προσέγγιση με την ΕΕ. Η Ουάσινγκτον επιθυμεί η Αγκυρα και η Αθήνα να διαδραματίσουν ένα θετικό ρόλο στο πεδίο της περιφερειακής ασφάλειας και ανάπτυξης, είτε στα Βαλκάνια είτε στο επίπεδο ασφαλείας στον τομέα ενέργειας ή την πυραυλική προστασία. Επιστροφή σε μία κατάσταση σύγκρουσης μεταξύ των δύο θα επηρέαζε αρνητικά τις διμερείς σχέσεις των ΗΠΑ με τις δύο χώρες αλλά και τα συμφέροντα της Aτλαντικής Συμμαχίας. Η Oυάσινγτον επιθυμεί οι πολιτικές Ελλάδας και Τουρκίας να ενισχύσουν το πεδίο δράσης των ΗΠΑ σε όμορες περιοχές. Στο διπλωματικό πεδίο αυτό περιλαμβάνει στήριξη των αμερικανικών επιλογών σε σχέση με τη διαχείριση κρίσεων και την ανοικοδόμηση των Βαλκανίων, καθώς και την ανάσχεση του Ιράκ και του Ιράν»."

Διαβάστε: Γ. Βοσκόπουλου, Ελληνική Εξωτερική Πολιτική, από τον 20ο στον 21ο Αιώνα, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, 2005.

Η τουρκική εξωτερική πολιτική στον Καύκασο

Επίκαιρο για τις εξελίξεις στη περιοχή του Καυκάσου είναι το βιβλίο του Μάνου Καραγιάννη, Λέκτορα στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Η μελέτη αυτή αποσκοπεί καταρχήν να καλύψει, έστω σε ένα μικρό βαθμό, το κενό που υπάρχει στην ελληνική βιβλιογραφία για την ιστορία του Καυκάσου, τους λαούς του και τα προβλήματα της περιοχής. Ωστόσο, ο κύριος σκοπός της είναι να συνεισφέρει στην κατανόηση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής απέναντι στο Βόρειο Καύκασο και τις τρεις ανεξάρτητες δημοκρατίες της Υπερκαυκασίας. Η ανάλυση της τουρκικής περιφερειακής πολιτικής μπορείς να προσφέρει χρήσιμα συμπεράσματα για τους απώτερους στόχους της τουρκικής στρατογραφειοκρατίας απέναντι σε γειτονικές χώρες και τις ιδεολογικές αρχές που κατευθύνουν την τουρκική διπλωματία. Επιπρόσθετα η μελέτη στοχεύει στην ανάλυση της περιφερειακής πολιτικής της Ρωσίας, του Ιράν, των Ηνωμένων Πολιτειών, των ευρωπαϊκών κρατών και του Ισραήλ. Η εξέταση του ρόλου των μεγάλων δυνάμεων στον Καύκασο θα προσφέρει ορισμένα χρήσιμα στοιχεία για την εξωτερική πολιτική απέναντι στην Τουρκία. Ειδικά στην περίπτωση των ΗΠΑ, που αποτελούν τη μοναδική υπερδύναμη στη μεταψυχροπολεμική εποχή, είναι αδύνατο να ερμηνευτεί η στάση τους απέναντι στην Άγκυρα αν δεν γίνει πλήρης αναφορά στη σύμπλευση των αμερικανικών και τουρκικών συμφερόντων στην Κασπία Θάλασσα.

Διαβάστε: Εμμανουήλ Καραγιάννη, Η τουρκική εξωτερική πολιτική στον Καύκασο, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, 2006.