Πρέσεβο: Το νέο Κόσοβo

Η επικείμενη ανεξαρτησία του Κοσόβου υπονομεύει την ειρήνη στην κοιλάδα του Πρέσεβο. Το ενδεχόμενο αποσταθεροποίησης σε νέα περιοχή της νότιας Σερβίας έρχεται να επιβεβαιώσει τις ανησυχίες των βαλκάνιων γειτόνων και αρκετών χωρών της Ε.Ε. για αναζωπύρωση και άλλων αποσχιστικών κινημάτων. Η αντιμετώπιση των αυτονομιστικών κινήσεων στην κοιλάδα του Πρέσεβο ήταν μία από τις λίγες επιτυχημένες περιπτώσεις σωστής διαχείρισης κρίσεων στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Έπειτα από την καταστολή της εξέγερσης του Αλβανικού Απελευθερωτικού Στρατού του Πρέσεβο, του Μπουγιάνοβατς και της Μεντβέντα (UCPMB / το αντίστοιχο του UCK) το 2001, έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος στην περιοχή. Υπάρχει πολυεθνική τοπική αυτοδιοίκηση, έχουν δημιουργηθεί μικτές αλβανοσερβικές αστυνομικές περίπολοι και έχει βελτιωθεί σημαντικά η κατάσταση των αλβανόφωνων ΜΜΕ. Σέρβοι και αλβανοί αντιμετωπίζουν επίσης ένα μεγάλο κοινό πρόβλημα: την υψηλή ανεργία. Οι εξελίξεις στο μέτωπο του Κοσόβου, όμως, σκιάζουν το πολιτικό πεδίο της γειτονικής περιοχής και ξυπνούν δαίμονες του παρελθόντος.
Φαινομενικά, λοιπόν, οι δυο κοινότητες ζουν στην κοιλάδα ειρηνικά. Η δυσαρέσκεια όμως υφέρπει. Οι αλβανοί αισθάνονται ότι η ειρήνη δεν έλυσε τα προβλήματά τους με τις δυνάμεις ασφαλείας των σέρβων, ενώ εξακολουθούν να επιθυμούν την ένωσή τους με το Κόσοβο. Οι σέρβοι θεωρούν τους αλβανούς μειονότητα χωρίς αφοσίωση στην προσπάθεια για συμβίωση, η οποία θα τους προκαλεί συνεχώς προβλήματα.
Δύο επαρχίες της κοιλάδας, το Πρέσεβο και το Μπουγιάνοβατς, βρίσκονται ανατολικά του Κοσόβου και κατοικούνται στην πλειονότητά τους από αλβανούς (89,1% στο Πρέσεβο, 54,7% στο Μπουγιάνοβατς), ενώ η επαρχία Μεντβέντα, στα βόρεια της κοιλάδας, φιλοξενεί σημαντική μειονότητα αλβανών (26,7%). Από το 2001 κι έπειτα, τόσο τα τοπικά αλβανικά κόμματα όσο και ο πληθυσμός της περιοχής έχουν αποφύγει να χρησιμοποιήσουν οποιοδήποτε βίαιο μέσο. Ωστόσο, έχουν υιοθετήσει μια νέα πλατφόρμα για τις διεκδικήσεις τους. Σε περίπτωση ανεξαρτησίας του Κοσόβου, απαιτούν οι τρεις επαρχίες να προσαρτηθούν στο νέο κράτος.
Σύμφωνα με έκθεση του διεθνούς μη κυβερνητικού οργανισμού International Crisis Group, την επαύριο της ανεξαρτησίας θα ακολουθήσει νέα κρίση στο Κόσοβο. Είναι πολύ πιθανό τόσο οι αλβανοί όσο και οι σέρβοι να επιχειρήσουν να τη μεταφέρουν και στην κοιλάδα του Πρέσεβο. Οι αλβανοί θα επιδιώξουν να προσαρτήσουν την περιοχή, ασκώντας πίεση στο Βελιγράδι για να αποδεχτεί τη νέα πραγματικότητα. Οι σέρβοι ενδέχεται να επικαλεστούν τυχόν βία στο Κόσοβο ως προκάλυμμα για να εκκαθαρίσουν την περιοχή του Πρέσεβο από τους αλβανούς. Άλλοι, πάλι, θα προτιμούσαν την ανταλλαγή πληθυσμών ανάμεσα στις δύο περιοχές.
Ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα νέο εκρηκτικό Κόσοβο δίπλα στο ορίτζιναλ δεν είναι απλώς θεωρητικός. Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου της Σερβίας, Μπόρις Τάντιτς, «τρομοκράτες» οι οποίοι δραπέτευσαν από τις φυλακές του Κοσόβου βρίσκονται στην ΠΓΔΜ «σε δικές τους βάσεις, όπου προετοιμάζονται για επιθέσεις σε επαρχίες της νότιας Σερβίας». Ο Τάντιτς συνέστησε ψυχραιμία, αλλά και προσοχή. Και οι δύο πλευρές βρίσκονται, λοιπόν, σε εγρήγορση. Το μέλλον της κοιλάδας του Πρέσεβο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στο Κόσοβο.