Yπόθεση Τίνερ

Το κύκλωμα λαθρεμπορίας πυρηνικών όπλων του "πατέρα" του πακιστανικού πυρηνικού προγράμματος φαίνεται ότι θα μας απασχολεί για αρκετό καιρό ακόμα. Η "Καθημερινή" φέρνει σήμερα στο φως της δήμοσιότητας μια άγνωστη πτυχή της υπόθεσης:

Η ελβετική κυβέρνηση παραδέχτηκε ότι κατέστρεψε ηλεκτρονικά αρχεία και άλλα έγγραφα σχετικά με τις δραστηριότητες μιας οικογένειας Ελβετών μηχανικών, υπόπτων για ανάμιξη σε υπόθεση λαθρεμπορίου πυρηνικής τεχνολογίας στη Λιβύη και το Ιράν. Τα αρχεία παρουσίαζαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο για τους Ελβετούς εισαγγελείς, αλλά και για τους διεθνείς επιθεωρητές ατομικής ενέργειας που προσπαθούν να ξετυλίξουν το κουβάρι των δραστηριοτήτων του Αμπντούλ Καντίρ Χαν, του γνωστού Πακιστανού πυρηνικού επιστήμονα.
Οι μηχανικοί, ο Φρίντριχ Τίνερ και οι δυο του γιοι, κατηγορήθηκαν ότι διατηρούσαν στενές σχέσεις με τον Χαν, δρώντας ως μεσάζοντες στις συναλλαγές του με κράτη ταραξίες, που αναζητούσαν πυρηνικό εξοπλισμό. Στα αρχεία -πέρα από σειρά αναφορών για πυρηνικά όπλα και πυρηνική τεχνολογία, υπήρχε και σχέδιο για μια υπερεξελιγμένη πακιστανική βόμβα- καταστράφηκαν ώστε να μην πέσουν στα χέρια τρομοκρατών.
Πίσω από αυτήν την επίσημη εξήγηση, όμως, κρύβεται μια πολύ πιο πολύπλοκη ιστορία κατασκόπων, πρακτόρων και συμβιβασμών που κάνουν οι κυβερνήσεις στο όνομα της εθνικής ασφάλειας. Οι ΗΠΑ απηύθυναν έκκληση για την καταστροφή των αρχείων. Ο στόχος δεν ήταν τόσο να εμποδίσουν τα σχέδια των τρομοκρατών όσο να καλύψουν τα ίχνη μιας κρυφής σχέσης μεταξύ των Τίνερ και της CIA. Στη διάρκεια τεσσάρων ετών, η CIA πλήρωσε στους Τίνερ 10 εκατομμύρια δολάρια. Σε αντάλλαγμα, οι Τίνερ εξασφάλισαν για λογαριασμό της CIA τη ροή μυστικών πληροφοριών που συνέβαλαν στον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος της Λιβύης, αποκάλυψαν πυρηνικά εργαστήρια στο Ιράν και τελικά διέλυσαν το πυρηνικό λαθρεμπόριο του Χαν.
Επιπλέον, σύμφωνα με Αμερικανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους, οι Τίνερ έπαιξαν τον πρωταγωνιστικό ρόλο σε μια μυστική αμερικανική επιχείρηση δολιοφθοράς με σκοπό τη διοχέτευση στη Λιβύη και το Ιράν ακατάλληλου πυρηνικού εξοπλισμού. Η σχέση με τους Τίνερ ήταν «πολύ σημαντική», δήλωσε ο Γκάρι Σάμορ, επικεφαλής του αρμόδιου τμήματος του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας, την εποχή που άρχισε η επιχείρηση. «Τότε είχαμε τις πρώτες ενδείξεις ότι το Ιράν διαθέτει συσκευές φυγοκέντρισης». Αλλά παρότι αυτή η σχέση περιγράφεται ως μέγα πραξικόπημα των μυστικών υπηρεσιών, είναι αλήθεια ότι έγιναν κάποιοι συμβιβασμοί. Η CIA φοβόταν ότι ενδεχόμενη εκδίκαση της υπόθεσης δεν θα αποκάλυπτε μόνο τη σχέση των ΗΠΑ με τους Τίνερ, αλλά θα έθετε παράλληλα σε κίνδυνο τις προσπάθειες προσηλυτισμού νέων κατασκόπων σε μια εποχή σοβαρών ανησυχιών για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. «Είμαστε πολύ χαρούμενοι που καταστράφηκαν τα αρχεία», δήλωσε αξιωματούχος των μυστικών υπηρεσιών στην Ουάσιγκτον.
Αλλά στην Ευρώπη, επικρατεί μεγάλη ανησυχία. Αναλυτές οι οποίοι μελετούν το δίκτυο δράσης του Χαν φοβούνται ότι με την καταστροφή των αρχείων, η ελβετική κυβέρνηση κατέστρεψε τις έρευνες. Είναι ασαφές ποιος μεταξύ των πελατών του Χαν έλαβε το παράνομο υλικό -στον κατάλογο, που μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερος, είναι γνωστό ότι περιλαμβάνονται το Ιράν, η Λιβύη και η Β. Κορέα. Οι πλέον σημαντικές ερωτήσεις της Δύσης για το δίκτυο του Χαν απορρίφθηκαν συστηματικά από τον πρόεδρο του Πακιστάν, Περβέζ Μουσάραφ, ο οποίος παραιτήθηκε στις 18 Αυγούστου. Ο πρόεδρος Μπους, ο οποίος αγωνιούσε για την πακιστανική συνεργασία στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας δεν πίεσε ποτέ τον Μουσάραφ.
Μετά τη σύλληψη των Τίνερ, οι αρχές της Ελβετίας και άλλων ευρωπαϊκών κρατών άρχισαν εκτεταμένες έρευνες. Ευρωπαίοι ερευνητές έχουν ανακαλύψει ότι οι Τίνερ όχι απλώς κατασκόπευαν για λογαριασμό της Ουάσιγκτον, αλλά ότι βοήθησαν τη CIA στο σαμποτάζ κατά της Λιβύης και του Ιράν. Αξιωματούχος των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών περιέγραψε ότι οι προσπάθειες για την αχρήστευση υλικού που εστάλη στα κράτη-ταραξίες «μας εξασφάλισε χρόνο και χώρο». Το 2005, οι ελβετικές αρχές άρχισαν να ζητούν τη βοήθεια των ΗΠΑ στην υπόθεση Τίνερ. Μεταξύ άλλων ζητούσαν πληροφορίες για το λιβυκό πρόγραμμα φυγοκέντρισης προκειμένου να απαγγείλουν κατηγορίες για εγκληματική παραβίαση της νομοθεσίας περί εξαγωγών. Είναι ασαφές εάν οι Ελβετοί γνώριζαν τότε ότι οι Τίνερ ήταν κατάσκοποι των ΗΠΑ. Στην ανακοίνωσή του τον Μάιο, ο πρόεδρος της Ελβετίας Πασκάλ Κουσπέν δήλωσε ότι η κυβέρνηση είχε ακυρώσει τη διαδικασία ποινικής δίωξης κατά των Τίνερ, καθώς υπήρχαν υποψίες ότι βοηθούσαν ξένη κυβέρνηση. Ο πατέρας Τίνερ απελευθερώθηκε, με αναστολή, το 2006. Τα αδέλφια κρατήθηκαν στη φυλακή από φόβο μήπως φύγουν από τη χώρα. Οι δικαστικές αρχές ωστόσο διεμήνυσαν προ εβδομάδων ότι δεν μπορούν να τους κρατούν επ’ αόριστον χωρίς δίκη.